Program Moje Zdrowie: jakie badania obejmuje pakiet podstawowy i rozszerzony

Program Moje Zdrowie obejmuje sześć badań podstawowych wykonywanych u każdej osoby zakwalifikowanej do bilansu oraz badania rozszerzone dobierane na podstawie wieku, płci i odpowiedzi udzielonych w ankiecie. Pakiet podstawowy zawiera morfologię, glukozę, kreatyninę z eGFR, lipidogram, TSH i badanie ogólne moczu. Próby wątrobowe, anty-HCV, PSA oraz lipoproteina(a) nie przysługują automatycznie wszystkim uczestnikom¹.

Najważniejsze informacje

• Pakiet podstawowy jest taki sam dla wszystkich uczestników programu. Obejmuje sześć badań laboratoryjnych³.
• Pakiet rozszerzony jest dobierany indywidualnie. Znaczenie mają wiek, płeć oraz czynniki ryzyka wynikające z ankiety.
• Lipoproteinę(a) wykonuje się w programie raz w życiu między 20. a 40. rokiem życia, a PSA przewidziano dla mężczyzn powyżej 50. roku życia³.
• Test FIT-OC może zostać zaplanowany u osoby powyżej 50. roku życia jako interwencja wynikająca z bilansu. Nie należy utożsamiać go z obowiązkowym pakietem pobieranym na początku programu³.
• Wyniki badań są omawiane podczas wizyty podsumowującej. Dopiero wtedy powstaje Indywidualny Plan Zdrowotny i ustala się ewentualne dalsze postępowanie.

Jakie badania obejmuje podstawowy pakiet Moje Zdrowie

Zakres podstawowy wynika z rozporządzenia regulującego świadczenia gwarantowane w podstawowej opiece zdrowotnej. Wykonuje się go u każdego uczestnika po zatwierdzeniu ankiety przez personel POZ³.

Badanie	Co jest oceniane	Rola w bilansie
Morfologia krwi	liczba i cechy krwinek czerwonych, krwinek białych oraz płytek krwi	ogólna ocena układu krwiotwórczego
Glukoza w osoczu krwi żylnej	stężenie glukozy po wymaganym przygotowaniu	ocena gospodarki węglowodanowej
Kreatynina z eGFR	stężenie kreatyniny oraz wyliczona wartość filtracji kłębuszkowej	wstępna ocena czynności nerek
Lipidogram	cholesterol całkowity, LDL, HDL, nie-HDL i triglicerydy	element oceny ryzyka sercowo-naczyniowego
TSH	stężenie hormonu tyreotropowego	podstawowa ocena czynności tarczycy
Badanie ogólne moczu	cechy fizyczne i chemiczne moczu oraz elementy osadu	uzupełnienie oceny układu moczowego i stanu ogólnego

Lista badań podstawowych nie jest menu, z którego wybiera się pojedyncze pozycje. Oficjalne zasady programu nie przewidują wybiórczego wykonania pakietu wynikającego z ankiety¹. Jeżeli istnieje przeciwwskazanie do pobrania materiału albo szczególna sytuacja kliniczna, sposób postępowania ustala się z personelem przychodni.

Obecność badania w bilansie nie oznacza, że jego pojedynczy wynik wystarcza do rozpoznania choroby. Każdy parametr ocenia się łącznie z wywiadem, pozostałymi wynikami, przyjmowanymi lekami i wcześniejszą dokumentacją medyczną.

Kiedy wykonywane są badania rozszerzone

Zakres rozszerzony ma charakter warunkowy. Zlecenie powstaje po analizie ankiety, dlatego dwie osoby w tym samym wieku mogą otrzymać różne zestawy badań. Rozporządzenie wymienia sześć oznaczeń laboratoryjnych dobieranych zależnie od wieku, płci i wyniku kwestionariusza³.

Próby wątrobowe: ALAT, AspAT i GGTP

Aktywność enzymów ALAT, AspAT i GGTP może zostać oznaczona w razie stwierdzenia czynników ryzyka chorób wątroby. Te trzy parametry są zlecane razem, jako jeden pakiet enzymów wątrobowych, a nie jako trzy niezależne badania należne każdej osobie. Podstawę zlecenia stanowią informacje z ankiety i ocena personelu POZ¹. Znaczenie każdego z trzech enzymów omawia artykuł o próbach wątrobowych, a starsze skróty GPT i GOT spotykane na wydrukach wyjaśnia tekst o transaminazie GPT (ALT).

Przeciwciała anty-HCV

Badanie anty-HCV służy do wykrywania przeciwciał przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu C. Jego obecność w pakiecie rozszerzonym nie oznacza rozpoznania zakażenia. Wynik reaktywny wymaga dalszej diagnostyki prowadzonej zgodnie z decyzją lekarza — jej przebieg opisuje tekst o badaniu anty-HCV, a znaczenie rezultatu ujemnego wyjaśnia artykuł o niereaktywnym wyniku anty-HCV.

Lipoproteina(a) między 20. a 40. rokiem życia

Oznaczenie lipoproteiny(a) wykonuje się w ramach programu raz w życiu, między 20. a 40. rokiem życia³. Jest to osobne badanie, a nie dodatkowa pozycja standardowego lipidogramu; różnice wobec LDL wyjaśnia tekst o lipoproteinie(a). Powtórzenie oznaczenia poza zasadą programu może wynikać wyłącznie z indywidualnych wskazań medycznych.

PSA u mężczyzn powyżej 50. roku życia

Oznaczenie całkowitego PSA przewidziano dla mężczyzn powyżej 50. roku życia³. PSA jest markerem związanym z gruczołem krokowym, a nie testem rozstrzygającym o obecności nowotworu. Na stężenie mogą wpływać również łagodne choroby prostaty, stan zapalny i czynności wykonywane przed pobraniem krwi. Z tego powodu znaczenie wyniku ocenia lekarz. Przygotowanie do pobrania i ograniczenia tego markera opisuje artykuł o badaniu PSA.

Czy test FIT-OC wchodzi w skład pakietu

Test FIT-OC na krew utajoną w kale jest dostępny w programie dla osób powyżej 50. roku życia². Jego miejsce w ścieżce różni się jednak od sześciu badań podstawowych.

Rozporządzenie ujmuje FIT-OC jako interwencję prozdrowotną dobieraną stosownie do potrzeb określonych podczas bilansu. Badanie może zatem zostać zaplanowane po analizie ankiety, wyników i dotychczasowej profilaktyki, a nie automatycznie razem z pierwszym pobraniem krwi i moczu³. Takie rozróżnienie pozwala między innymi uwzględnić wcześniej wykonaną kolonoskopię oraz dalszy plan profilaktyki raka jelita grubego.

FIT-OC jest badaniem przesiewowym, a nie rozpoznaniem choroby. Wykrycie krwi utajonej stanowi wskazanie do ustalenia dalszego postępowania z lekarzem. Nie przesądza samodzielnie o przyczynie krwawienia.

Co oprócz badań laboratoryjnych obejmuje bilans

Program Moje Zdrowie nie kończy się wraz z odebraniem wyników. Podczas wizyty podsumowującej wykonuje się pomiar ciśnienia tętniczego, tętna, masy ciała, wzrostu, obwodu talii i bioder. Wyliczane są również BMI oraz stosunek obwodu talii do obwodu bioder, czyli WHR³.

Zakres wizyty obejmuje ponadto analizę ankiety i badań laboratoryjnych, ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego oraz przygotowanie Indywidualnego Planu Zdrowotnego. U osób od 60. roku życia, u których ankieta wskazuje ryzyko zaburzeń funkcji poznawczych, stosuje się skalę mini-COG¹.

Indywidualny Plan Zdrowotny może zawierać kalendarz dalszych badań profilaktycznych, rekomendowane szczepienia i propozycję porad edukacyjnych. Nie każda pozycja oznacza konieczność natychmiastowej diagnostyki. Plan porządkuje dalszą profilaktykę stosownie do wieku i stwierdzonych czynników ryzyka.

Jak przygotować się do badań z pakietu

Zlecenie może obejmować kilka oznaczeń o różnych wymaganiach, dlatego obowiązuje zasada najostrzejszego kryterium. Jeżeli w pakiecie znajduje się glukoza na czczo, należy zachować warunki wymagane dla tego badania, nawet gdy sam lipidogram mógłby zostać wykonany po posiłku.

Przed terminem pobrania:

1. sprawdź instrukcję przekazaną przez przychodnię lub punkt pobrań;
2. nie odstawiaj samodzielnie leków ani suplementów;
3. przygotuj listę przyjmowanych preparatów i wcześniejsze wyniki;
4. zachowaj zasady dotyczące postu, odpoczynku i pory pobrania opisane w checkliście przygotowania do badania krwi;
5. pobierz mocz zgodnie z instrukcją dla pierwszej porannej próbki ze środkowego strumienia.

Instrukcja placówki ma pierwszeństwo przed ogólnymi poradnikami. Zakres widoczny po wypełnieniu ankiety należy potraktować jako indywidualne zlecenie, a nie jako uniwersalną listę badań dla każdej osoby dorosłej; jak ten zakres wypada na tle pakietów badań sprzedawanych przez laboratoria, pokazuje osobne zestawienie.