Triglicerydy (trójglicerydy): badanie, normy i wysoki wynik

Triglicerydy (trójglicerydy, TG) to tłuszcze, których stężenie oznacza się we krwi jako część lipidogramu. Organizm wykorzystuje je jako źródło energii i magazynuje w tkance tłuszczowej. Według polskich wytycznych z 2021 r. prawidłowe stężenie wynosi poniżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l) na czczo i poniżej 175 mg/dl (2,0 mmol/l) nie na czczo; wyższe wartości określa się jako hipertriglicerydemię¹. Podwyższony wynik najczęściej towarzyszy otyłości, cukrzycy, nadmiernemu spożyciu alkoholu i diecie bogatej w cukry proste, a stężenie powyżej 10 mmol/l (około 880 mg/dl) wiąże się z dużym ryzykiem ostrego zapalenia trzustki¹. Badanie może bezpłatnie zlecić lekarz POZ, wchodzi ono też w skład programu Moje Zdrowie, a prywatnie należy do najtańszych oznaczeń.

Najważniejsze informacje

Trójglicerydy oznacza się z krwi żylnej razem z cholesterolem całkowitym, HDL, LDL i nie-HDL — te pięć parametrów tworzy profil lipidowy, a apolipoproteinę B i lipoproteinę(a) dodaje się tylko ze wskazań¹.
Norma trójglicerydów: na czczo poniżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l), nie na czczo poniżej 175 mg/dl (2,0 mmol/l)^1,2.
Hipertriglicerydemia łagodna do umiarkowanej to 150–885 mg/dl (1,7–10 mmol/l), ciężka — powyżej 10 mmol/l; ta druga wiąże się z wysokim ryzykiem zapalenia trzustki¹.
Lipidogramu nie trzeba wykonywać na czczo; powtórzenie na czczo rozważa się, gdy wynik nie na czczo przekracza 440 mg/dl (5 mmol/l)¹.
Na NFZ badanie zleca lekarz POZ, jest też w pakiecie podstawowym programu Moje Zdrowie; prywatnie kosztuje kilkanaście do kilkudziesięciu złotych^3,4.

Triglicerydy — co to jest i co mierzy badanie

Trójglicerydy są estrami glicerolu i trzech cząsteczek kwasów tłuszczowych. Stanowią większość tłuszczu w pożywieniu i główny składnik komórek tłuszczowych; część pochodzi z diety, część powstaje w wątrobie¹. We krwi krążą w cząstkach lipoprotein — po posiłku głównie w chylomikronach, między posiłkami w VLDL wytwarzanych przez wątrobę¹.

Badanie biochemiczne triglicerydów: TG w surowicy

Badanie triglicerydów jest oznaczeniem biochemicznym wykonywanym w surowicy lub osoczu krwi. Na wynikach spotyka się obie pisownie — „trójglicerydy” i „triglicerydy” — oraz skrót TG. Laboratorium oznacza ich stężenie metodą enzymatyczną, a wynik podaje w mg/dl albo mmol/l; 150 mg/dl odpowiada 1,7 mmol/l¹.

Stężenie trójglicerydów jest istotnym czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego. Nawet umiarkowana hipertriglicerydemia, utrzymująca się przewlekle u osób z otyłością, zespołem metabolicznym lub cukrzycą, prowadzi do powstawania małych gęstych cząstek LDL o silnym działaniu miażdżycorodnym, czego stężenie cholesterolu LDL może nie odzwierciedlać¹. Duże stężenie TG zwiększa ryzyko także wtedy, gdy LDL jest już w celu — wytyczne nazywają to ryzykiem rezydualnym¹.

Triglicerydy — normy według polskich wytycznych

Prawidłowe stężenie trójglicerydów to mniej niż 150 mg/dl (1,7 mmol/l) na czczo i mniej niż 175 mg/dl (2,0 mmol/l) nie na czczo — takie wartości docelowe podaje wzorcowy raport laboratoryjny w wytycznych PTL/KLRwP/PTK/PTDL/PTD/PTNT z 2021 r., a powtarza je Medycyna Praktyczna^1,2. Wynik równy tym wartościom lub wyższy oznacza hipertriglicerydemię¹.

Stężenie trójglicerydów	Jak opisują je wytyczne PTL 2021
poniżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l) na czczo lub poniżej 175 mg/dl (2,0 mmol/l) nie na czczo	wartość docelowa; stężenie poniżej 150 mg/dl uznaje się za wskaźnik małego ryzyka sercowo-naczyniowego
150–885 mg/dl (1,7–10 mmol/l)	hipertriglicerydemia łagodna do umiarkowanej; głównym celem postępowania pozostaje cholesterol LDL
powyżej 200 mg/dl (2,3 mmol/l)	wartość uwzględniana przy doborze dodatkowego leczenia u wybranych pacjentów z dużym ryzykiem, gdy osiągnięto już cel dla LDL; decyzja należy do lekarza
powyżej 400 mg/dl (4,5 mmol/l)	cholesterol LDL nie jest wyliczany; ryzyko ocenia się według cholesterolu nie-HDL lub apolipoproteiny B
powyżej 440 mg/dl (5 mmol/l) w próbce nie na czczo	wskazanie do rozważenia powtórzenia badania na czczo
powyżej 10 mmol/l (około 880 mg/dl)	ciężka hipertriglicerydemia i wartość alarmowa w raporcie laboratoryjnym: duże ryzyko ostrego zapalenia trzustki, podejrzenie zespołu rodzinnej chylomikronemii, konieczna pilna konsultacja lekarska

Wszystkie progi w tabeli pochodzą z jednego dokumentu¹. Wytyczne nie wyznaczają natomiast docelowego stężenia trójglicerydów, jakie znamy dla cholesterolu LDL, bo brakuje badań, które pozwoliłyby je ustalić; zaznaczają jedynie, że niższe stężenia oznaczają mniejsze ryzyko, a TG nie jest celem leczenia¹.

Stosunek trójglicerydów do HDL

Polskie wytyczne z 2021 r. nie podają progu dla stosunku trójglicerydów do cholesterolu HDL i nie posługują się takim wskaźnikiem. Opisują natomiast współistnienie podwyższonych trójglicerydów, niskiego cholesterolu HDL i małych gęstych LDL jako dyslipidemię aterogenną — zaburzenie typowe dla otyłości, zespołu metabolicznego i cukrzycy typu 2^1,2. Sam cholesterol HDL nie jest według wytycznych ani predyktorem ryzyka, ani celem leczenia¹, dlatego lekarz ocenia oba parametry osobno, a nie jako iloraz.

Triglicerydy podwyższone lub za wysokie: przyczyny

Wysokie trójglicerydy najczęściej mają przyczynę wtórną. Wytyczne wymieniają otyłość, cukrzycę, nadmierne spożycie alkoholu, niedoczynność tarczycy, choroby nerek, ciążę (zwłaszcza trzeci trymestr), dietę bogatą w cukry proste oraz leki — między innymi glikokortykosteroidy, doustne estrogeny, tiazydy, niekardioselektywne beta-adrenolityki i leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji¹. Medycyna Praktyczna dodaje zespół metaboliczny, zapalenie trzustki, zespół nerczycowy i zespół chylomikronemii². Pierwotna, uwarunkowana genetycznie hipertriglicerydemia dotyczy zaledwie kilku procent pacjentów¹.

Podwyższony wynik jest w Polsce częsty: w badaniu NATPOL hipertriglicerydemię stwierdzono u 30% badanych, częściej u mężczyzn (38%) niż u kobiet (23%)¹. Stężenie TG u tej samej osoby zmienia się między pomiarami o ponad 20% w zależności od aktywności fizycznej, zawartości węglowodanów i alkoholu w diecie oraz palenia tytoniu¹, dlatego pojedynczy podwyższony wynik nie jest rozpoznaniem i lekarz może zlecić powtórzenie badania. Łagodna i umiarkowana hipertriglicerydemia nie daje objawów; przy ciężkiej najpoważniejszym zagrożeniem jest ostre zapalenie trzustki — do 10% przypadków tej choroby jest następstwem ciężkiej hipertriglicerydemii¹. Silny ból brzucha u osoby z bardzo wysokimi trójglicerydami wymaga pilnej pomocy lekarskiej.

Niskie trójglicerydy

Niskie stężenie trójglicerydów nie jest w wytycznych zaburzeniem lipidowym — dokument nie wyznacza dolnej granicy, a niższe stężenia wskazują na mniejsze ryzyko sercowo-naczyniowe¹. Wyraźnie obniżony wynik może jednak towarzyszyć nadczynności tarczycy, niedożywieniu lub wyniszczeniu²; lekarz interpretuje go łącznie z masą ciała, pozostałymi wynikami i objawami.

Wysokie triglicerydy: co z wynikiem robi lekarz i jak je obniżyć

W pierwszej kolejności lekarz wyklucza przyczyny wtórne, bo leczenie współistniejącej choroby lub zmiana leków najczęściej poprawia profil lipidowy¹. Przy łagodnej i umiarkowanej hipertriglicerydemii głównym celem pozostaje docelowe stężenie cholesterolu LDL, a drugorzędowym — cholesterolu nie-HDL; przy ciężkiej celem jest obniżenie samych trójglicerydów, aby zmniejszyć ryzyko zapalenia trzustki¹.

Podstawą jest postępowanie niefarmakologiczne. Wytyczne wymieniają: ograniczenie spożycia alkoholu lub abstynencję, redukcję masy ciała przy otyłości, ograniczenie węglowodanów — zwłaszcza fruktozy i sacharozy — zwiększenie aktywności fizycznej oraz zastępowanie tłuszczów nasyconych nienasyconymi, szczególnie wielonienasyconymi; w ciężkiej hipertriglicerydemii dochodzi do tego całkowita abstynencja i restrykcyjna dieta ubogotłuszczowa prowadzona pod kontrolą lekarza¹. O leczeniu farmakologicznym decyduje lekarz na podstawie całego profilu lipidowego i ryzyka. Stężenie powyżej 200 mg/dl (2,3 mmol/l) ma znaczenie przy rozważaniu dodatkowego leczenia u wybranych osób z dużym ryzykiem, lecz nie jest samodzielnym wskazaniem do rozpoczęcia leku¹. Leków ani suplementów nie zaczyna się i nie odstawia samodzielnie.

Badanie triglicerydów: czy trzeba być na czczo

Nie — próbek krwi do profilu lipidowego nie trzeba pobierać na czczo, ponieważ badanie ma odzwierciedlać codzienną aktywność i sposób odżywiania¹. Trójglicerydy są jednak parametrem, na który posiłek wpływa, dlatego wytyczne podają dla nich dwa progi: 150 mg/dl na czczo i 175 mg/dl nie na czczo; niewielki poposiłkowy wzrost, do 26 mg/dl (0,3 mmol/l), nie zmienia oceny profilu, a przy wyniku nie na czczo powyżej 440 mg/dl (5 mmol/l) lekarz rozważa powtórzenie badania na czczo¹. Medycyna Praktyczna zaznacza, że badanie na czczo zaleca się również podczas kontroli leczenia u osób z rozpoznaną hipertriglicerydemią².

W praktyce rozstrzyga instrukcja laboratorium i pozostałe pozycje na zleceniu: gdy razem z lipidogramem oznacza się glukozę, obowiązują zasady badania na czczo. Na zleceniu warto podać informację o nadwadze lub otyłości, cukrzycy i lekach obniżających lipidy — pomaga to diagnostom w interpretacji wyniku¹.

Gdzie wykonać badanie trójglicerydów i kiedy jest bezpłatne

Trójglicerydy są w wykazie badań, które może zlecić lekarz POZ — obok cholesterolu całkowitego, HDL i LDL³; pełną listę omawia artykuł o badaniach na NFZ w POZ. Lipidogram z trójglicerydami wchodzi też w skład pakietu podstawowego programu Moje Zdrowie, dostępnego dla osób od 20. roku życia — co 5 lat do 49. roku życia i co 3 lata od 50. roku życia⁴.

Ile kosztuje badanie trójglicerydów prywatnie

Prywatnie osobne oznaczenie trójglicerydów kosztuje kilkanaście do kilkudziesięciu złotych i nie wymaga skierowania; Diagnostyka i ALAB doliczają opłatę za pobranie, a cena zależy od miasta lub punktu pobrań.

Wariant	Zasady	Cena	Źródło
NFZ — lekarz POZ	skierowanie przy wskazaniach; „trójglicerydy (TG)” w wykazie badań POZ	bezpłatnie	³
NFZ — program Moje Zdrowie	lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, TG) w pakiecie podstawowym; od 20. roku życia	bezpłatnie	⁴

Prywatnie oznaczenie można wykonać bez skierowania w każdej dużej sieci laboratoriów; cena zależy od miasta i punktu pobrań, a do zakupu online może dojść opłata za pobranie. Aktualną kwotę podaje cennik laboratorium: Diagnostyka, ALAB, Synevo.

Sam wynik trójglicerydów mówi niewiele bez reszty profilu: ocena ryzyka i cele leczenia opierają się na cholesterolu LDL, a przy wysokich TG — na cholesterolu nie-HDL¹. Kupując badanie prywatnie, zwykle bardziej opłaca się zamówić cały lipidogram.