Test FIT-OC na krew utajoną - kto go otrzymuje?

Test FIT-OC jest immunochemicznym badaniem kału wykrywającym niewidoczną gołym okiem domieszkę ludzkiej krwi. Stosuje się go w profilaktyce raka jelita grubego jako etap przesiewu. Wynik dodatni nie oznacza rozpoznania nowotworu, lecz wymaga ustalenia z lekarzem badania wyjaśniającego, którym najczęściej jest kolonoskopia.

Najważniejsze informacje

FIT-OC poszukuje ludzkiej hemoglobiny w małej próbce kału.
Badanie wykonuje się w domu przy użyciu zestawu otrzymanego z placówki, a następnie przekazuje próbkę zgodnie z instrukcją.
W programie Moje Zdrowie test może zostać zaplanowany u osób powyżej 50. roku życia².
FIT-OC jest interwencją dobieraną po bilansie, a nie jednym z sześciu badań podstawowych wykonywanych automatycznie każdemu uczestnikowi³.
Wynik przesiewowy nie zastępuje kolonoskopii, kiedy istnieją objawy lub wskazania do bezpośredniej diagnostyki.

Na czym polega test FIT-OC

Skrót FIT oznacza immunochemiczny test kału. Metoda wykorzystuje przeciwciała reagujące z ludzką hemoglobiną, dzięki czemu pozwala wykryć ilość krwi zbyt małą, aby była widoczna podczas wypróżnienia. Materiał pobiera się specjalnym próbnikiem z niewielkiej porcji kału.

Wykryta hemoglobina może pochodzić z różnych zmian w dolnym odcinku przewodu pokarmowego. Test nie wskazuje miejsca krwawienia ani jego przyczyny. Wynik wymagający wyjaśnienia może być związany zarówno ze zmianą nowotworową, jak i z innymi stanami powodującymi krwawienie.

Immunochemiczna metoda różni się od starszych testów gwajakolowych. FIT jest ukierunkowany na ludzką hemoglobinę i co do zasady nie wymaga diety eliminującej mięso tylko po to, aby wykonać badanie. Rozstrzygająca pozostaje jednak instrukcja dołączona do konkretnego zestawu.

Kto otrzymuje FIT-OC w programie Moje Zdrowie

Rozporządzenie przewiduje test na krew utajoną w kale metodą immunochemiczną (FIT-OC) dla osób powyżej 50. roku życia³. Badanie nie jest automatycznie pobierane razem z morfologią, glukozą i pozostałymi oznaczeniami podstawowymi.

Rozporządzenie opisuje FIT-OC jako interwencję prozdrowotną dobieraną stosownie do potrzeb określonych w ramach bilansu³. Badanie kału na krew utajoną należy do oznaczeń dodatkowych, zlecanych zależnie od wyników ankiety¹. Personel POZ uwzględnia wiek, ankietę, wcześniejszą profilaktykę i wyniki wizyty podsumowującej. Wcześniej wykonana kolonoskopia lub indywidualne wskazania mogą zmienić dalszy plan.

Udział w programie rozpoczyna ankieta Moje Zdrowie. Po wykonaniu zleconych badań odbywa się wizyta podsumowująca, podczas której ustala się Indywidualny Plan Zdrowotny.

Czy FIT zastępuje kolonoskopię

FIT i kolonoskopia pełnią różne role. Test kału jest nieinwazyjnym badaniem przesiewowym, natomiast kolonoskopia pozwala obejrzeć wnętrze jelita, pobrać materiał i podczas tego samego badania usunąć część polipów. Raport AOTMiT wskazuje oba badania jako odrębne metody profilaktyki, z różnymi interwałami i dalszą ścieżką⁴.

Dodatni wynik FIT wymaga kontaktu z placówką i ustalenia dalszej diagnostyki. Ujemny wynik nie daje całkowitej gwarancji braku choroby, ponieważ krwawienie może być okresowe, a nie każda zmiana krwawi. Objawy alarmowe należy konsultować niezależnie od wyniku testu.

Bezpośredniej oceny lekarskiej wymagają między innymi widoczna krew w stolcu, smolisty stolec, niewyjaśniona niedokrwistość, utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień, niezamierzona utrata masy ciała albo ból brzucha. W takiej sytuacji nie powinno się czekać na badanie przesiewowe.

Jak pobrać materiał do testu FIT

Zestawy mogą różnić się konstrukcją, dlatego należy wykonać dokładnie instrukcję dołączoną przez placówkę. Typowy próbnik ma zakręcaną probówkę i patyczek z rowkami. Niewielką ilość materiału pobiera się z powierzchni stolca, a próbnik umieszcza z powrotem w pojemniku.

Podczas pobierania należy zadbać, aby próbka nie miała kontaktu z wodą z toalety, moczem ani środkami czyszczącymi. Pojemnik opisuje się i przekazuje w terminie oraz temperaturze podanej przez laboratorium. Ogólną instrukcję zawiera poradnik jak pobrać próbkę kału do badania.

Widoczne krwawienie z dróg rodnych, dróg moczowych albo aktywne krwawienie z odbytu może zanieczyścić próbkę. Termin pobrania należy wtedy uzgodnić z placówką, a występujących objawów nie należy zatajać ani samodzielnie przypisywać jednej przyczynie.

Co oznacza wynik dodatni lub ujemny

Wynik dodatni oznacza wykrycie hemoglobiny w badanej próbce. Nie określa źródła krwi i nie stanowi rozpoznania raka. Personel medyczny ustala dalsze postępowanie, zwykle obejmujące kolonoskopię.

Wynik ujemny oznacza, że w tej próbce nie wykryto hemoglobiny powyżej progu zastosowanej metody. Nie wyklucza wszystkich zmian w jelicie ani nie unieważnia niepokojących objawów. Znaczenie obu wyników zależy od celu badania, wieku, ryzyka i wcześniejszej dokumentacji.