Migotanie przedsionków: objawy, przyczyny i prosty pomiar, który pomaga zapobiec udarowi

Migotanie przedsionków to najczęstsze zaburzenie rytmu serca: przedsionki przestają się prawidłowo kurczyć, a serce bije szybko i nierówno¹. W Polsce ma je około 1,25 mln osób po 65. roku życia i odpowiada za mniej więcej co piąty udar mózgu¹, ale leczenie przeciwkrzepliwe zmniejsza ryzyko udaru o 80%³. Najczęstszym objawem jest kołatanie serca, choć wiele osób nie czuje nic, dlatego migotanie wykrywa się pomiarem pulsu i EKG¹.

Najważniejsze informacje

• Najczęstszym objawem jest kołatanie serca albo uczucie nierównego bicia serca, ale wiele osób nie ma żadnych dolegliwości¹.
• Bez leczenia przeciwkrzepliwego migotanie zwiększa ryzyko udaru niedokrwiennego średnio pięciokrotnie¹.
• Europejskie wytyczne zalecają, by u każdej osoby od 65. roku życia sprawdzać rytm serca podczas wizyt w placówce ochrony zdrowia⁴.
• Podstawą rozpoznania jest EKG¹, które może zlecić lekarz rodzinny⁷. Gdy arytmia pojawia się i znika, potrzebny bywa Holter EKG^5,1.
• Powiadomienie ze smartwatcha nie jest rozpoznaniem. Migotanie musi potwierdzić zapis EKG oceniony przez lekarza⁴.
• Niemal każdy chory z migotaniem przedsionków wymaga przewlekłego leczenia przeciwkrzepliwego¹.

Co to jest migotanie przedsionków

W zdrowym sercu impulsy elektryczne powstają w węźle zatokowym, naturalnym rozruszniku serca, i rozchodzą się w uporządkowany sposób. W migotaniu przedsionków impulsy powstają w wielu miejscach poza węzłem zatokowym. Wywołuje to chaos elektryczny, przez który przedsionki przestają się kurczyć¹. Pobudzane są z częstością 350–700 razy na minutę, a komory kurczą się nieregularnie¹. Dlatego puls przy migotaniu jest nierówny, często także szybki⁵.

Czy migotanie przedsionków to to samo co arytmia

Migotanie przedsionków jest jednym z rodzajów arytmii, czyli zaburzeń rytmu serca, i to najczęstszym¹. Arytmia to nazwa ogólna, a to, z jakim jej rodzajem mamy do czynienia, pokazuje EKG¹.

Objawy migotania przedsionków

Najczęstsze objawy migotania przedsionków to kołatanie serca i uczucie niemiarowego bicia serca. Mogą im towarzyszyć¹:

• gorsza tolerancja wysiłku,
• uczucie braku tchu lub „zatykania” w klatce piersiowej przy czynnościach, które wcześniej nie sprawiały trudności,
• poty,
• zawroty głowy, a w czasie napadu nawet omdlenie.

Dlaczego migotanie przedsionków długo się nie zdradza

Wiele osób z migotaniem przedsionków nie ma żadnych dolegliwości¹. Wynika to z kilku powodów. U osoby z dobrze pracującym sercem spadek jego wydolności spowodowany migotaniem może być niemal niezauważalny¹. Migotanie napadowe często ustępuje samo, zwykle w ciągu 48 godzin¹, więc w czasie wizyty u lekarza rytm bywa już prawidłowy. Takie ciche migotanie rozpoznaje się czasem dopiero wtedy, gdy wywoła udar mózgu albo niewydolność serca¹. Dlatego starsze osoby powinny regularnie mierzyć puls, także gdy czują się dobrze³.

Kołatanie serca: migotanie przedsionków to tylko jedna z przyczyn

Kołatanie serca to nieprzyjemne, wyraźnie odczuwane bicie serca, zwykle przy zmianie jego częstości lub siły skurczu. Jest objawem nieswoistym i ma wiele możliwych przyczyn², a migotanie przedsionków jest tylko jedną z nich. Kołatanie wywołują też m.in.²:

• inne zaburzenia rytmu i przewodzenia,
• nadczynność tarczycy,
• niski poziom glukozy, potasu, wapnia lub magnezu we krwi,
• kofeina, nikotyna i niektóre leki,
• nadużycie albo odstawienie alkoholu,
• napady paniki, zaburzenia nerwicowe i depresja.

Kołatanie może zaczynać się i kończyć nagle albo narastać i ustępować stopniowo². Lekarzowi warto opisać, jak kołatanie się zaczyna i kończy oraz w jakich sytuacjach się pojawia. Jeśli objawy pojawiają się rzadko, same ustępują i nie są bardzo uciążliwe, pierwszym krokiem jest lekarz rodzinny. Zwykle zleca EKG i podstawowe badania krwi, m.in. morfologię, elektrolity i TSH, które mogą wskazać przyczynę spoza serca².

Przyczyny migotania przedsionków i kto ma większe ryzyko

Migotanie przedsionków zwykle towarzyszy innym chorobom serca albo chorobom, które obciążają serce. Tylko u 5–10% chorych nie znajduje się żadnej uchwytnej przyczyny¹. Migotanie częściej dotyczy mężczyzn i staje się częstsze z wiekiem¹. U osób starszych ryzyko, że pojawi się w ciągu życia, sięga 1 na 3⁴, a jego częstą przyczyną jest zwłóknienie przedsionków¹.

Czynnik ryzyka	Co z tego wynika
Czynniki, na które mamy wpływ
Nadciśnienie tętnicze1	regularny pomiar ciśnienia i leczenie nadciśnienia
Otyłość, cukrzyca, zespół metaboliczny1	kontrola masy ciała i glukozy
Alkohol, zwłaszcza upijanie się5, a także kofeina1	ograniczenie alkoholu
Obturacyjny bezdech senny1	chrapanie z przerwami w oddychaniu warto zgłosić lekarzowi
Nadczynność tarczycy, najczęstsza przyczyna spoza serca1	badanie TSH
Niski poziom potasu lub magnezu, który może wywołać napad1	badanie elektrolitów
Czynniki, na które nie mamy wpływu
Wiek i płeć męska1	regularny pomiar pulsu
Choroba wieńcowa, wady zastawek, kardiomiopatie1	stała opieka lekarza i kontrola rytmu serca
Niewydolność serca: migotanie ma do 40% chorych1	stała opieka kardiologiczna

Migotanie występuje też częściej przy przewlekłych chorobach nerek i płuc oraz u osób uprawiających dyscypliny wytrzymałościowe¹.

Czy migotanie przedsionków jest groźne

Tak, głównie dlatego, że może doprowadzić do udaru mózgu. Zaburzony przepływ krwi w sercu sprzyja powstawaniu skrzeplin¹, a skrzepy, które dotrą do tętnic mózgu, mogą spowodować udar⁶. Migotanie przedsionków odpowiada za około 20% udarów, a udar u osób z migotaniem ma cięższy przebieg¹.

Drugim zagrożeniem jest osłabienie serca. Brak skurczu przedsionków obniża wydolność serca o około 15%. U osoby po zawale lub z inną chorobą serca może to uniemożliwić normalne funkcjonowanie¹.

Ryzyko udaru można jednak w dużej mierze zmniejszyć leczeniem przeciwkrzepliwym³, a wiele osób z migotaniem dobrze funkcjonuje dzięki leczeniu⁵. Jak rozpoznać udar i co wtedy robić, wyjaśniamy w artykule o udarze mózgu.

Rodzaje migotania przedsionków: ile trwa i kiedy jest utrwalone

Napad migotania przedsionków często trwa krócej niż 48 godzin, ale migotanie może też utrzymywać się tygodniami, ponad rok albo stale^1,4. Od czasu trwania zależy jego nazwa.

Rodzaj	Ile trwa	Co oznacza
Napadowe	krócej niż 7 dni, często krócej niż 48 godzin1	zaczyna się nagle i ustępuje samo albo po kardiowersji1
Przetrwałe	ponad 7 dni1	ustępuje po kardiowersji1
Długotrwałe przetrwałe	co najmniej 12 miesięcy4	przywrócenie rytmu nadal jest możliwe u wybranych chorych4
Utrwalone	stale	pacjent i lekarz wspólnie decydują, że nie będą już przywracać prawidłowego rytmu4

Migotanie uznaje się za utrwalone, gdy lekarz i pacjent wspólnie zdecydują, że nie będą już przywracać prawidłowego rytmu⁴. Zwykle dzieje się tak, gdy arytmia nawraca mimo leczenia, a chory dobrze ją znosi¹. Migotanie ma skłonność do nawrotów i z czasem może się nasilać⁵, dlatego jego rodzaj u tej samej osoby może się zmieniać.

Badanie pulsu i EKG: jak wykrywa się migotanie przedsionków

Najprostszym sposobem na wychwycenie migotania przedsionków jest regularny pomiar pulsu. Eksperci Sekcji Rytmu Serca Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego przypominają, że pozwala to wykryć arytmię i zapobiec udarowi, zwłaszcza u starszych osób³. Wytyczne ESC z 2024 roku, przetłumaczone i wydane przez Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, zalecają rutynową ocenę rytmu serca podczas wizyt w placówce ochrony zdrowia u wszystkich osób od 65. roku życia. U osób od 75. roku życia, a także od 65. z dodatkowymi czynnikami ryzyka, lekarze mogą rozważyć dłuższe monitorowanie EKG⁴.

Jak zmierzyć puls³:

1. Nie mierz pulsu tuż po wysiłku ani w zdenerwowaniu.
2. Połóż trzy palce, wskazujący, środkowy i serdeczny, w zagłębieniu po wewnętrznej stronie nadgarstka, poniżej kciuka. Uciskaj lekko.
3. Policz uderzenia przez 30 sekund i pomnóż wynik przez dwa. Zwróć uwagę, czy uderzenia są szybkie albo nierówne⁵.

Puls warto mierzyć także rodzicom i dziadkom³. Nierówny puls nie jest jeszcze rozpoznaniem migotania przedsionków. Pomiar warto powtórzyć po jakimś czasie, a jeśli wynik się powtarza, iść do lekarza, który zleci EKG lub Holter EKG³. Jeśli nierównemu pulsowi towarzyszy ból w klatce piersiowej, duszność lub omdlenie, nie czekaj na kolejny pomiar, tylko dzwoń pod 112 lub 999².

Podstawą rozpoznania jest EKG spoczynkowe¹. Gdy arytmia pojawia się i znika, lekarz zleca rejestrator noszony przez dobę lub dłużej, np. Holter EKG^5,1. Po rozpoznaniu lekarz szuka przyczyny migotania, m.in. w echokardiografii (echu serca) i w badaniach krwi¹.

Smartwatch pokazał migotanie przedsionków. Co dalej

Zegarki i opaski, które analizują tętno, mogą pomóc w wykryciu migotania, ale dane o ich skuteczności są wciąż ograniczone⁴. Powiadomienie z zegarka to sygnał do wizyty, a nie rozpoznanie. Według wytycznych migotanie przedsionków rozpoznaje się dopiero na podstawie zapisu EKG ocenionego przez lekarza: zapisu z jednego odprowadzenia trwającego ponad 30 sekund albo standardowego, 12-odprowadzeniowego EKG⁴. Na wizytę warto zabrać zapis z urządzenia i notatki, kiedy pojawiło się powiadomienie i co się wtedy czuło.

Badania przy migotaniu przedsionków: co jest na NFZ

Badanie	Dla kogo	Bezpłatnie na NFZ	Więcej
Pomiar pulsu	regularnie, zwłaszcza u osób starszych3	w domu; pomiar tętna na wizycie podsumowującej programu Moje Zdrowie10	Moje Zdrowie
EKG spoczynkowe	przy nierównym pulsie lub kołataniu3,2	skierowanie od lekarza POZ7	EKG spoczynkowe
Holter EKG	gdy objawy przychodzą i mijają5	lekarz specjalista8 albo lekarz POZ w opiece koordynowanej: zapis 24, 48 lub 72 godziny7	Holter EKG
Echo serca	po rozpoznaniu, w poszukiwaniu przyczyny1	lekarz specjalista8 albo lekarz POZ w opiece koordynowanej7	—
TSH, potas, morfologia	przy kołataniu i po rozpoznaniu2	skierowanie od lekarza POZ7	TSH, elektrolity

Opieki koordynowanej nie prowadzi każda przychodnia, bo jej wprowadzenie jest dobrowolne⁸. Co jeszcze może zlecić lekarz rodzinny, opisujemy w artykule o badaniach na NFZ w POZ.

Leczenie migotania przedsionków: jakie leki i zabiegi

Podstawą leczenia są leki przeciwkrzepliwe, które chronią przed udarem, oraz leki zapobiegające nawrotom arytmii. Część chorych wymaga kardiowersji albo ablacji¹. O sposobie ochrony przed udarem decyduje lekarz, który bierze pod uwagę wiek i inne choroby⁵.

• Leki przeciwkrzepliwe. Potrzebuje ich niemal każdy chory z migotaniem przedsionków. Zwykle stosuje się nowsze doustne leki przeciwkrzepliwe, które nie wymagają rutynowych badań krwi. Starsze leki z tej grupy, warfaryna i acenokumarol, wymagają częstej kontroli krzepnięcia¹, czyli oznaczania INR. Pominięcie nawet jednej lub dwóch dawek nowszych leków sprawia, że przestają chronić przed powikłaniami¹, dlatego trzeba je przyjmować regularnie, a postępowanie po pominięciu dawki warto wcześniej ustalić z lekarzem. Leki przeciwkrzepliwe zwiększają ryzyko krwawień, więc nie każdy może je przyjmować⁵.
• Kardiowersja, czyli przywrócenie prawidłowego rytmu lekami albo impulsem elektrycznym w krótkim znieczuleniu¹.
• Leki zmniejszające ryzyko kolejnych napadów, najczęściej beta-adrenolityki lub leki przeciwarytmiczne. Przy migotaniu utrwalonym stosuje się na stałe leki zwalniające rytm serca¹.
• Ablacja, czyli zabieg, w którym niszczy się komórki wywołujące arytmię. Wykonuje się ją zwykle przy objawowym migotaniu napadowym lub przetrwałym, gdy leki nie pomogły¹.

Leków nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać ich dawek. Wątpliwości, także dotyczące krwawień, trzeba omówić z lekarzem prowadzącym.

Napad migotania przedsionków: kiedy wezwać pomoc

Zadzwoń pod 112 lub 999, jeśli nierównemu albo bardzo szybkiemu biciu serca towarzyszy ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie, utrata przytomności lub spadek ciśnienia^1,2. Natychmiast dzwoń także wtedy, gdy pojawi się nagłe drętwienie, osłabienie lub porażenie twarzy, ręki albo nogi, często po jednej stronie ciała, albo kłopoty z mówieniem, bo mogą oznaczać udar⁶.

Jak uspokoić napad migotania przedsionków

Napad migotania przedsionków wymaga oceny lekarza. Przy wyjątkowo szybkim lub nieregularnym biciu serca trzeba od razu skontaktować się z lekarzem⁶. Ważny jest czas trwania napadu: szybkie przywrócenie rytmu jest możliwe w stanie zagrożenia życia, u osób na stałym leczeniu przeciwkrzepliwym albo gdy wiadomo na pewno, że napad trwa krócej niż 48 godzin. W pozostałych przypadkach przed kardiowersją zwykle potrzeba 3–4 tygodni leczenia przeciwkrzepliwego¹. Warto więc zanotować godzinę, o której zaczęło się kołatanie, i nie przyjmować leków, których nie zalecił lekarz.

Co można zrobić samemu

Wytyczne ESC z 2024 roku zalecają dorosłym kilka zmian, które zmniejszają ryzyko migotania przedsionków⁴:

• utrzymywać prawidłowe ciśnienie tętnicze,
• dbać o prawidłową masę ciała (BMI 20–25),
• ruszać się 150–300 minut tygodniowo w umiarkowanym tempie albo 75–150 minut intensywnie,
• unikać upijania się i nadużywania alkoholu.

Alkohol i palenie papierosów mogą wywoływać kołatanie serca nawet u zdrowych osób². Osoby starsze powinny też regularnie mierzyć puls³.

Co dalej

Jeśli puls jest nierówny albo kołatanie serca powraca, umów się do lekarza rodzinnego i zapisuj, kiedy pojawiają się objawy. Lekarz POZ może zlecić EKG, a w przychodni z opieką koordynowaną także Holter EKG⁷. Pomiar tętna i ciśnienia obejmuje też bezpłatny program Moje Zdrowie dla osób od 20. roku życia⁹. Jak umówić wizytę lub badanie przez internet, wyjaśniamy w artykule o e-rejestracji.