EKG spoczynkowe — jak wygląda badanie i czy trzeba się przygotować

Badanie EKG jest szybką, nieinwazyjną i bezbolesną procedurą diagnostyczną, wykonywaną w celu oceny pracy serca i wykrycia ewentualnych jej zaburzeń². Przebiega bez użycia igieł i bez stymulacji prądem, ponieważ elektrokardiograf jedynie biernie rejestruje sygnały elektryczne, które serce wytwarza samo.

Najważniejsze informacje

• EKG jest nieinwazyjne i bezbolesne; służy do rejestracji elektrycznej czynności serca².
• W trakcie badania na ciało nakłada się 6 elektrod na klatce piersiowej oraz 4 klipsy na nadgarstkach i kostkach².
• Cała procedura wraz z mocowaniem elektrod trwa około pięciu minut.
• Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania, jednak przed wejściem do gabinetu wskazany jest pięciominutowy odpoczynek².
• EKG jest bezpieczne dla każdego pacjenta, w tym osób z wszczepionym rozrusznikiem serca².

Co rejestruje aparat EKG

Serce kurczy się dzięki impulsom elektrycznym, które rozchodzą się w jego mięśniu w określonej sekwencji. Elektrody przyłożone do powierzchni skóry odbierają te sygnały, a urządzenie zapisuje je w formie wykresu na papierze lub ekranie. Badanie pozwala ocenić rytm serca oraz wykryć zaburzenia przewodzenia czy cechy niedokrwienia².

Urządzenie działa wyłącznie jako odbiornik sygnałów wysyłanych przez serce i nie emituje prądu do ciała pacjenta. Pod tym względem przypomina czuły mikrofon, a nie głośnik.

Jak przebiega badanie EKG

Pacjent przyjmuje pozycję leżącą na plecach, z ramionami ułożonymi wzdłuż tułowia. Personel medyczny rozmieszcza na ciele 10 elektrod: 6 elektrod przyssawkowych bądź samoprzylepnych na klatce piersiowej oraz 4 klipsy na nadgarstkach i kostkach². Klipsy na kończynach oznaczone są kolorami: czerwony mocuje się na prawym nadgarstku, żółty na lewym, zielony na lewej kostce, a czarny, stanowiący uziemienie, na prawej kostce.

Z dziesięciu podłączonych elektrod aparat wyprowadza zapis z 12 odprowadzeń, co daje obraz pracy serca z różnych perspektyw: odprowadzenia kończynowe dwubiegunowe (I, II, III), jednobiegunowe (aVR, aVL, aVF) oraz przedsercowe (V1–V6)². Stąd bierze się określenie „EKG 12-odprowadzeniowe”, które bywa wpisane na skierowaniu.

Całe badanie, wraz z przymocowaniem elektrod, trwa około pięciu minut². Podczas badania należy leżeć spokojnie, nie rozmawiać i nie poruszać się, ponieważ napięcie mięśni powoduje zakłócenia nakładające się na zapis².

Jak się ubrać na badanie

Do badania należy odsłonić klatkę piersiową, nadgarstki oraz kostki nóg². W praktyce wygodniejszy okazuje się strój dwuczęściowy, na przykład bluzka zapinana z przodu i spodnie z nogawkami, które łatwo podwinąć. Gęste owłosienie klatki piersiowej bywa konieczne do zgolenia w miejscach przyłożenia elektrod, aby zapewnić im dobry kontakt ze skórą.

Przygotowanie do EKG

Badanie nie wymaga bycia na czczo ani rezygnacji z posiłków. Tuż przed badaniem należy natomiast unikać bardzo zimnych napojów. Istotnym zaleceniem jest odczekanie około pięciu minut w pozycji siedzącej przed samym badaniem, zwłaszcza po szybkim marszu lub wejściu po schodach, ponieważ przyspieszony rytm serca wpływa na zapis².

Reguła pięciu minut odpoczynku obowiązuje również przed pomiarem ciśnienia tętniczego, a powód jest ten sam: skoro ocenie podlega stan spoczynkowy, trzeba go najpierw osiągnąć.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

EKG jest badaniem bezpiecznym, pozbawionym przeciwwskazań, które można powtarzać z dowolną częstotliwością. Wykonuje się je również u pacjentów z wszczepionym rozrusznikiem serca². Badanie nie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie ani z podawaniem środków kontrastowych.

EKG w profilaktyce i medycynie sportowej

Spoczynkowe EKG nie wchodzi w skład podstawowego pakietu programu Moje Zdrowie i nie funkcjonuje jako populacyjne badanie przesiewowe dla wszystkich dorosłych. Zleca je lekarz przy konkretnych objawach, w ramach przygotowania do zabiegów albo przy kontroli chorób układu krążenia.

Warto wiedzieć

Choroby układu krążenia pozostają w Polsce najpoważniejszym problemem zdrowotnym. Według GUS odpowiadały one w 2023 roku za niemal 37% wszystkich zgonów, a choroby nowotworowe za blisko 27%. Razem z chorobami układu oddechowego te trzy grupy przyczyn dały około 71% zgonów, przy czym choroby serca i naczyń wyraźnie dominują wśród kobiet po 60. roku życia¹.

Osobnym kontekstem jest medycyna sportowa. Zawodnicy uczestniczący we współzawodnictwie przechodzą badania okresowe, których zakres regulują odrębne przepisy. Ministerstwo Zdrowia informowało w 2019 roku, że badania te wykonuje się co do zasady co 12 miesięcy, a nie jak wcześniej co pół roku; zrezygnowano też z części badań o niewielkim wpływie na bezpieczeństwo zdrowotne, na przykład okulistycznych i laryngologicznych³.

Przepisy te dotyczą zawodników, a nie osób uprawiających sport rekreacyjnie. W przypadku aktywności amatorskiej zasadność wykonania EKG pozostaje tematem rozmowy z lekarzem, a nie obowiązkiem wynikającym z przepisów. Co realnie zawiera „panel sportowy” dla dorosłego amatora i czym różni się od wykazu dla zawodników, wyjaśnia tekst o badaniach dla osób aktywnych fizycznie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy badanie EKG wymaga bycia na czczo?
Nie. Posiłek nie wpływa na zapis elektryczny serca. Bezpośrednio przed badaniem należy jedynie unikać picia lodowatych napojów².

Czy EKG spoczynkowe wystarczy do wykrycia wszystkich chorób serca?
Nie zawsze. Krótki zapis spoczynkowy rejestruje kilkanaście sekund aktualnej pracy serca. Zaburzenia pojawiające się napadowo lub podczas wysiłku wymagają innych badań, na przykład zapisu holterowskiego albo próby wysiłkowej. O doborze badania decyduje lekarz.

Czy wynik automatyczny z aparatu jest ostateczny?
Nie. Nadruk z interpretacją generowaną przez aparat stanowi wstępną wskazówkę i wymaga weryfikacji oraz opisu przez lekarza.

Czy elektrody zostawiają ślady na skórze?
Elektrody jednorazowe mocuje się na żelu, który łatwo zmyć. Czasem na skórze pozostaje na krótko lekki ślad po kleju.

Co dalej

Wynik EKG składa się z wydruku oraz opisu lekarza i to ten drugi element rozstrzyga. Jeśli badanie wykonano bez opisu, warto umówić się po niego, ponieważ sam wykres bez interpretacji nie jest informacją użyteczną. Wynik diagnostyczny warto zestawić z pomiarami ciśnienia oraz badaniami krwi, na przykład lipidogramem.