Jakie badania po 40. roku życia? Programy i rozmowa z lekarzem

Po 40. roku życia nie pojawia się jeden obowiązkowy „pakiet badań”. Zmienia się natomiast dostęp do części programów profilaktycznych NFZ i rośnie znaczenie oceny ryzyka sercowo-naczyniowego, metabolicznego oraz nowotworowego. Które choroby najczęściej skracają życie Polaków, pokazujemy w zestawieniu przyczyn zgonów w Polsce. Najlepszy plan łączy programy NFZ z decyzjami lekarza opartymi na wywiadzie.

Programy, które mogą dotyczyć osoby po czterdziestce

Program	Najważniejsze kryterium w tej dekadzie
Moje Zdrowie	od 20 lat; w wieku 40–49 lat co 5 lat
ChUK	35–65 lat, co 5 lat, przy spełnieniu kryteriów programu
Mammografia	kobiety 45–74 lata, zwykle co 2 lata
Test HPV HR	kobiety 25–64 lata, zwykle co 5 lat po wyniku ujemnym
Kolonoskopia	40–49 lat, jeśli rak jelita grubego wystąpił u krewnego I stopnia
Program POChP	spirometria dla części palących osób 40–65 lat

Kryteria i dostępne programy są aktualizowane, dlatego przed zapisem należy sprawdzić oficjalną stronę².

Co obejmuje bilans Moje Zdrowie

Program rozpoczyna ankieta w IKP, mojeIKP lub przychodni. Po jej przetworzeniu POZ wystawia zlecenie na badania, a następnie omawia wyniki i przygotowuje Indywidualny Plan Zdrowotny¹. Zakres podstawowy i rozszerzony nie jest identyczny dla każdego.

To ważna różnica wobec komercyjnego pakietu: celem bilansu jest ocena ryzyka oraz decyzja, co wymaga kontroli, a nie wykonanie możliwie największej liczby oznaczeń. Czym pod tym względem różnią się komercyjne pakiety badań dla kobiet i pakiety badań dla mężczyzn, opisują osobne teksty.

Co omówić z lekarzem POZ

Na wizytę warto przygotować historię ciśnienia i masy ciała, listę leków oraz suplementów, palenie i alkohol, aktywność fizyczną, sen, wcześniejsze wyniki i choroby w rodzinie. Szczególnie istotne są wczesne zawały lub udary, cukrzyca, nowotwory jelita grubego, piersi, jajnika lub prostaty.

Lekarz POZ może zlecić diagnostykę laboratoryjną, EKG, RTG lub USG, jeżeli istnieją wskazania; nie jest jednak zobowiązany do wystawienia skierowania na wybrany przez pacjenta panel³.

Czego nie robić „na wszelki wypadek”

Nie ma uzasadnienia, aby bez wskazań wykonywać szeroki zestaw markerów nowotworowych (na przykład CA 125), popularne pakiety metaboliczne (na przykład wskaźnik HOMA-IR), częste badania obrazowe albo powtarzać co kilka miesięcy prawidłowe wyniki. Więcej oznaczeń zwiększa prawdopodobieństwo przypadkowego odchylenia, które wymaga później wyjaśnienia, choć nie musi oznaczać choroby.

Objawy — na przykład krwawienie, wyczuwalny guz, ból w klatce piersiowej, duszność czy nagła zmiana rytmu wypróżnień — wymagają zgłoszenia do lekarza. Nie należy czekać na termin programu przesiewowego.