Test HPV HR na NFZ: jak wygląda badanie i kto może z niego skorzystać

Test HPV HR wykrywa materiał genetyczny typów wirusa brodawczaka ludzkiego związanych z wysokim ryzykiem rozwoju raka szyjki macicy. Od 1 sierpnia 2026 roku jest podstawowym badaniem polskiego programu przesiewowego dla kobiet w wieku 25–64 lat. Materiał pobiera się z szyjki macicy raz, a cytologię płynną wykonuje się z tej samej próbki tylko wtedy, gdy test HPV HR jest dodatni².

Najważniejsze informacje

• Program obejmuje kobiety w wieku 25–64 lat, a wiek ustala się według roku urodzenia.
• Po ujemnym wyniku i bez czynników ryzyka badanie wykonuje się co 5 lat².
• Skierowanie nie jest potrzebne.
• Materiał pobiera lekarz ginekolog lub odpowiednio przeszkolona położna.
• Dodatni wynik nie oznacza raka. Uruchamia określoną ścieżkę oceny cytologicznej i, zależnie od wyniku, dalszej diagnostyki.
• Na badanie można zapisać się przez IKP, mojeIKP, telefonicznie lub osobiście w placówce uczestniczącej w programie³.

Co wykrywa test HPV HR

Test molekularny poszukuje DNA lub RNA typów HPV o wysokim ryzyku onkogennym. Badanie dotyczy obecności wirusa w materiale z szyjki macicy, a nie wyglądu komórek. W ramach programu stosuje się genotypowanie pozwalające osobno uwzględnić typy 16 i 18¹.

Zakażenie HPV jest częste i może ustąpić samoistnie. Dodatni wynik nie jest rozpoznaniem zmiany przednowotworowej ani raka. Oznacza potrzebę oceny zgodnie ze ścieżką programu, ponieważ utrzymujące się zakażenie określonymi typami zwiększa ryzyko zmian w szyjce macicy.

Jak wygląda pobranie materiału

Pobranie odbywa się na fotelu ginekologicznym. Po założeniu jednorazowego wziernika osoba wykonująca badanie wprowadza delikatną szczoteczkę i pobiera materiał jednocześnie z tarczy oraz kanału szyjki macicy. Szczoteczkę umieszcza się w pojemniku z płynnym podłożem, które może zostać wykorzystane zarówno do testu HPV HR, jak i do cytologii płynnej².

Badanie trwa zwykle kilka minut. Możliwy jest krótkotrwały dyskomfort lub niewielkie plamienie po pobraniu. Silny ból albo nasilone krwawienie wymagają kontaktu z placówką.

Kto może wykonać test HPV HR na NFZ

Do programu kwalifikują się kobiety ubezpieczone w NFZ w wieku 25–64 lat. Po ujemnym wyniku standardowy interwał wynosi pięć lat. Kobiety zakażone HIV albo przyjmujące leki immunosupresyjne mogą być badane co 12 miesięcy².

Po wcześniejszej cytologii przesiewowej możliwość udziału powstaje po upływie 36 miesięcy. Po dodatnim HPV HR i kolejnych badaniach kontrolnych odstępy zależą od całej sekwencji wyników. Terminu nie należy wyliczać samodzielnie: wskazuje go system programu lub lekarz.

Rozpoznany rak szyjki macicy wyłącza z przesiewu na czas kontroli onkologicznej. Ewentualny powrót do programu po zakończeniu kontroli ustala lekarz prowadzący.

Jak zapisać się na badanie HPV HR

Od 1 stycznia 2026 roku świadczenia programu są umawiane w centralnej e-rejestracji, a placówki miały czas na podłączenie się do niej do 1 lipca 2026 roku. Termin można wybrać samodzielnie przez IKP lub aplikację mojeIKP. Zapis telefoniczny albo osobisty w placówce jest nadal możliwy: pracownik rejestracji wprowadza wizytę do centralnego systemu³.

Badanie realizują poradnie położniczo-ginekologiczne z umową NFZ oraz wybrane poradnie POZ prowadzące program przez położną. Wyszukiwarka terminów pokazuje placówki i dostępność, a skierowanie nie jest wymagane.

Co dzieje się po pobraniu

Przy ujemnym wyniku HPV HR i braku szczególnych czynników ryzyka kolejny przesiew planuje się po pięciu latach. Przy wyniku dodatnim laboratorium wykonuje cytologię płynną z tego samego materiału. Ponowne pobranie nie jest wtedy potrzebne¹.

Sposób dalszego postępowania zależy od genotypu HPV i obrazu komórek. Program może przewidywać badanie kontrolne albo skierowanie na kolposkopię. Każdy taki krok służy wyjaśnieniu wyniku przesiewowego, a nie potwierdza choroby złośliwej na podstawie samego testu.

Zasady przygotowania opisano osobno w poradniku jak przygotować się do testu HPV HR lub cytologii.