Program ChUK na NFZ: kto może skorzystać i jakie badania obejmuje

Program ChUK służy ocenie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w podstawowej opiece zdrowotnej. Mogą z niego skorzystać osoby w wieku 35–65 lat, które w ostatnich pięciu latach nie uczestniczyły w programie i nie mają rozpoznanej choroby układu krążenia, cukrzycy, przewlekłej choroby nerek ani rodzinnej hipercholesterolemii. Świadczenie realizuje POZ bez skierowania¹.

Najważniejsze informacje

• Przedział wieku wynosi 35–65 lat.
• Z programu korzysta się nie częściej niż raz na 5 lat.
• Do ChUK nie kwalifikuje się osoba, która w ciągu ostatnich 12 miesięcy skorzystała z bilansu Moje Zdrowie³.
• Udział odbywa się w placówce POZ, w której złożono deklarację wyboru lekarza lub pielęgniarki.
• Program obejmuje wywiad, pomiary, badania krwi i całościową ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego.
• Rozpoznana cukrzyca, przewlekła choroba nerek, rodzinna hipercholesterolemia lub określona choroba układu krążenia oznacza potrzebę opieki indywidualnej, a nie przesiewu ChUK.

Kto może skorzystać z programu ChUK

Kryteria trzeba spełnić łącznie. Program jest przeznaczony dla osoby znajdującej się na liście pacjentów danej placówki POZ, w wieku od 35 do 65 lat, bez wymienionych rozpoznań i bez udziału w ChUK w ciągu poprzednich pięciu lat².

Od 2025 roku obowiązuje dodatkowy warunek: świadczenie nie przysługuje osobie, która w ciągu ostatnich 12 miesięcy skorzystała ze świadczenia „Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”³. Oba programy oceniają częściowo te same parametry, dlatego nie realizuje się ich bezpośrednio jeden po drugim.

Nie każda choroba serca automatycznie wyklucza udział, dlatego wątpliwości rozstrzyga lekarz lub pielęgniarka POZ. Brak kwalifikacji nie pozbawia prawa do badań potrzebnych w prowadzeniu rozpoznanej choroby.

Jakie badania obejmuje ChUK

Pierwsza część obejmuje wywiad o paleniu tytoniu, sposobie żywienia, aktywności fizycznej, chorobach i obciążeniu rodzinnym. Następnie wykonuje się pomiar ciśnienia tętniczego oraz określa współczynnik masy ciała (BMI)². Obwód talii i wskaźnik WHR należą do bilansu Moje Zdrowie, a nie do zakresu ChUK.

Badania laboratoryjne obejmują stężenie glukozy oraz profil lipidowy: cholesterol całkowity, LDL, HDL i triglicerydy; różnice między tymi frakcjami oraz sposób obliczania cholesterolu nie-HDL opisujemy osobno. Dodatkowych oznaczeń, takich jak homocysteina, program nie przewiduje. Na podstawie całego zestawu informacji ocenia się ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych według aktualnej klasyfikacji SCORE dla populacji polskiej; u osób powyżej 40. roku życia bez wymienionych rozpoznań stosuje się algorytm SCORE2².

Końcowa porada zawiera omówienie czynników ryzyka i zalecenia. Przy większym ryzyku albo nieprawidłowości personel ustala dalsze postępowanie w zwykłej opiece POZ lub kieruje do odpowiedniej diagnostyki.

Jak zapisać się do programu

Skierowanie nie jest potrzebne. Należy skontaktować się z przychodnią POZ, w której złożono deklarację wyboru. Każda placówka POZ powinna realizować ChUK, choć organizacja badań i terminy zależą od przychodni¹.

Podczas zapisu warto zapytać, czy pobranie krwi wymaga pozostawania na czczo i czy badania wykonuje się przed wizytą podsumowującą. Na spotkanie należy zabrać listę leków oraz wcześniejsze wyniki.

ChUK a program Moje Zdrowie

Oba programy dotyczą profilaktyki dorosłych, lecz mają inny zakres. Moje Zdrowie jest bilansem od 20. roku życia, wykonywanym co pięć lat, a po 50. roku życia co trzy lata. ChUK koncentruje się na ryzyku sercowo-naczyniowym w wieku 35–65 lat i ma kryteria wykluczające część już rozpoznanych chorób⁴.

Kolejność ma znaczenie: udział w Moim Zdrowiu blokuje ChUK na 12 miesięcy, natomiast sam ChUK nie wyłącza z bilansu. Personel POZ sprawdza uprawnienia, wcześniejszy udział w obu programach i aktualną potrzebę medyczną.

Czy wynik SCORE jest diagnozą

SCORE jest oszacowaniem ryzyka na podstawie kilku czynników, a nie rozpoznaniem choroby. Znaczenie wyniku omawia się razem z ciśnieniem, lipidogramem, paleniem, wiekiem i chorobami. Pojedynczego procentu nie należy traktować jak oceny całego stanu serca.

Ból lub ucisk w klatce piersiowej, nagła duszność, objawy udaru albo omdlenie wymagają pilnej pomocy medycznej. Program profilaktyczny jest przeznaczony dla osób bez ostrych objawów.