Mammografia na NFZ 45–74 lata: jak wygląda badanie i jak się zapisać

Mammografia jest rentgenowskim badaniem piersi stosowanym do wykrywania zmian, zanim pojawią się objawy. Bezpłatny program NFZ obejmuje kobiety w wieku 45–74 lat, które w standardowej ścieżce nie miały mammografii przesiewowej w ciągu ostatnich dwóch lat. Skierowanie nie jest potrzebne, a badanie można wykonać w pracowni stacjonarnej albo mammobusie¹.

Najważniejsze informacje

• Standardowy przesiew obejmuje kobiety w wieku 45–74 lat co 2 lata.
• Wiek kwalifikacji ustala się według roku urodzenia.
• Mammografia profilaktyczna nie wymaga skierowania.
• Od 1 stycznia 2026 roku zapis odbywa się przez centralną e-rejestrację: samodzielnie w IKP lub mojeIKP albo z pomocą placówki. Placówki miały obowiązek podłączyć się do systemu do 1 lipca 2026 roku².
• Ucisk piersi trwa krótko i służy uzyskaniu czytelnego obrazu przy możliwie małej dawce promieniowania.
• Guzek, wyciek z brodawki lub inny objaw wymaga konsultacji i diagnostyki, a nie oczekiwania na przesiew.

Jak wygląda mammografia

Do badania trzeba rozebrać się od pasa w górę. Elektroradiolog układa kolejno każdą pierś na płycie aparatu i na kilka sekund dociska ją drugą płytą. Standardowo wykonuje się obrazy w dwóch projekcjach dla każdej piersi.

Ucisk rozkłada tkankę i ogranicza jej nakładanie się na obrazie. Zmniejsza również ilość promieniowania potrzebną do wykonania zdjęcia. Odczucie bywa nieprzyjemne lub bolesne, lecz trwa krótko. Wrażliwość należy zgłosić osobie wykonującej badanie, która może dostosować tempo układania piersi.

Kto może skorzystać z mammografii na NFZ

Program obejmuje kobiety od 45. do 74. roku życia, które nie miały przesiewowej mammografii w poprzednich dwóch latach. Odrębne zasady corocznej kontroli dotyczą części kobiet po leczeniu raka piersi i są opisane w kryteriach programu¹.

Kobieta młodsza, starsza albo wymagająca badania z powodu objawu może otrzymać mammografię lub inne badanie w trybie diagnostycznym. Rodzaj obrazowania dobiera lekarz. Brak kwalifikacji do programu populacyjnego nie oznacza braku dostępu do medycznie uzasadnionej diagnostyki.

Jak zapisać się na mammografię lub mammobus

Centralna e-rejestracja obejmuje mammografię wykonywaną w ramach NFZ. Termin można wyszukać i zarezerwować na Internetowym Koncie Pacjenta albo w aplikacji mojeIKP. Osoba bez internetu może zadzwonić lub przyjść do wybranej pracowni: rejestracja zapisze wizytę w systemie².

Mammobus jest mobilną pracownią realizującą ten sam program. Harmonogramy postojów publikują oddziały wojewódzkie NFZ, a badanie w mammobusie podlega tym samym kryteriom wieku i odstępu¹.

Jak przygotować się do badania

Specjalna dieta ani pozostawanie na czczo nie są potrzebne. W dniu badania nie należy stosować dezodorantu, talku, pudru, balsamu ani kremu w okolicy piersi i pach, ponieważ drobiny kosmetyków mogą utrudniać ocenę obrazu³.

Warto założyć dwuczęściowe ubranie i zabrać wcześniejsze zdjęcia oraz opisy badań piersi, zwłaszcza wykonanych w innej placówce. Personel trzeba poinformować o ciąży lub jej możliwości, implantach, niedawnym zabiegu, biopsji i ograniczeniu ruchomości barku.

Pełna lista znajduje się w poradniku jak przygotować się do mammografii.

Mammografia przesiewowa a diagnostyczna

Przesiew kieruje się do kobiet bez objawów w określonej grupie wiekowej. Badanie diagnostyczne wykonuje się z powodu objawu, nieprawidłowości w innym badaniu albo kontroli po leczeniu. Może ono wymagać skierowania i dodatkowych projekcji, USG lub biopsji.

Wyczuwalny guzek, wciągnięcie skóry lub brodawki, krwisty wyciek, nowa asymetria albo zaczerwienienie piersi należy zgłosić lekarzowi bez czekania na termin cyklicznej mammografii.

Co oznacza wezwanie na dalsze badania

Prośba o dodatkowe zdjęcia lub USG nie jest rozpoznaniem raka. Część obrazów wymaga uzupełnienia z powodów technicznych albo dokładniejszego obejrzenia obszaru, którego nie można jednoznacznie ocenić w przesiewie. Placówka przekazuje dalsze zalecenia wraz z wynikiem.