Leki GLP-1 (Ozempic, Mounjaro, Wegovy): jak działają, skutki uboczne i badania kontrolne

Leki GLP-1, nazywane też analogami GLP-1 albo agonistami receptora GLP-1, to leki na receptę stosowane w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości. Naśladują działanie GLP-1, hormonu wytwarzanego w jelicie po posiłku: zwiększają wydzielanie insuliny, gdy rośnie stężenie glukozy, i nasilają uczucie sytości^1,2. Do tej grupy należą między innymi Ozempic, Wegovy i Rybelsus (semaglutyd), Saxenda (liraglutyd), Trulicity (dulaglutyd) oraz Mounjaro (tirzepatyd), który działa dodatkowo na receptor GIP. Żaden z nich nie jest suplementem ani lekiem bez recepty, a leczenie wymaga badań przed rozpoczęciem terapii i w jej trakcie.

Najważniejsze informacje

Leki GLP-1 są zarejestrowane w Unii Europejskiej w dwóch wskazaniach: cukrzyca typu 2 (np. Ozempic, Rybelsus, Trulicity) i leczenie otyłości (np. Wegovy, Saxenda). Mounjaro ma oba wskazania⁵.
Wszystkie preparaty z tej grupy są wydawane wyłącznie na receptę^1,2.
Najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunka i zaparcia^1,4.
W leczeniu otyłości lek stosuje się razem ze zmianą diety i aktywnością fizyczną, a nie zamiast nich. WHO zaleca tę grupę leków warunkowo¹¹.
U osób z cukrzycą typu 2 Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca coroczną kontrolę HbA1c, lipidogramu, kreatyniny z eGFR i albuminurii¹².
W Polsce refundacja obejmuje semaglutyd tylko w cukrzycy typu 2 i tylko po spełnieniu kryteriów. Farmakoterapia otyłości nie jest finansowana ze środków publicznych^16,17.

Leki GLP-1: co to jest i jak działają?

GLP-1 (glukagonopodobny peptyd 1) jest hormonem jelitowym. Semaglutyd, substancja czynna Ozempicu, działa tak samo jak GLP-1: zwiększa ilość insuliny uwalnianej przez trzustkę w odpowiedzi na posiłek, co pomaga kontrolować stężenie glukozy¹. Ten sam mechanizm wpływa na apetyt. W preparacie Wegovy semaglutyd nasila uczucie sytości oraz ogranicza głód, łaknienie i ilość spożywanego pokarmu². Liraglutyd łączy się z receptorami GLP-1 w komórkach mózgu i w ten sposób zmniejsza głód⁴.

Tirzepatyd, substancja czynna Mounjaro, naśladuje dwa hormony jelitowe jednocześnie: GLP-1 i GIP. Ich receptory znajdują się między innymi w trzustce i w mózgu⁵. Dlatego w piśmiennictwie spotyka się określenie „podwójny agonista GIP/GLP-1”.

Nazwa „peptydy”, którą można spotkać w reklamach, wynika z budowy chemicznej: GLP-1 i naśladujące go leki są peptydami, czyli krótkimi łańcuchami aminokwasów. Nie oznacza to, że każdy produkt reklamowany jako „peptyd” jest zarejestrowanym lekiem. Tę różnicę wyjaśnia osobny poradnik o peptydach na odchudzanie.

Jakie leki GLP-1 są dostępne w Polsce?

W Unii Europejskiej, a więc także w Polsce, dopuszczone są następujące preparaty. Wskazanie rejestracyjne decyduje o tym, u kogo lekarz może zastosować dany lek.

Substancja	Nazwa handlowa	Wskazanie w UE	Postać
semaglutyd	Ozempic	cukrzyca typu 2 u dorosłych¹	wstrzyknięcie raz w tygodniu
semaglutyd	Rybelsus	cukrzyca typu 2 u dorosłych⁶	tabletka raz dziennie
semaglutyd	Wegovy	leczenie otyłości i nadwagi z powikłaniami; wstrzykiwacz od 12. roku życia, tabletki tylko dla dorosłych²	wstrzyknięcie raz w tygodniu lub tabletka
liraglutyd	Saxenda	leczenie otyłości u dorosłych i dzieci od 6. roku życia oraz nadwagi z powikłaniami⁴	wstrzyknięcie raz dziennie
dulaglutyd	Trulicity	cukrzyca typu 2 u dorosłych i dzieci od 10. roku życia⁷	wstrzyknięcie raz w tygodniu
tirzepatyd	Mounjaro	cukrzyca typu 2 od 10. roku życia oraz leczenie otyłości i nadwagi z powikłaniami u dorosłych⁵	wstrzyknięcie raz w tygodniu

Kryteria masy ciała w leczeniu otyłości są w rejestracji podobne dla Wegovy, Saxendy i Mounjaro: BMI co najmniej 30 kg/m² albo BMI od 27 do 30 kg/m² z co najmniej jednym problemem zdrowotnym związanym z masą ciała, takim jak cukrzyca, zaburzenia lipidowe, nadciśnienie tętnicze lub obturacyjny bezdech senny^4,5. Te same progi wskazuje Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości¹³.

Czy semaglutyd jest dostępny bez recepty?

Nie. Ozempic, Rybelsus i Wegovy, podobnie jak pozostałe leki z tej grupy, można otrzymać wyłącznie na receptę^1,6,2. Oferta „semaglutydu bez recepty” oznacza produkt spoza legalnego obrotu, o nieznanym składzie. Główny Inspektorat Farmaceutyczny zaleca, aby pacjenci nabywali te leki wyłącznie w aptece i stosowali je pod kontrolą lekarza¹⁵.

Ozempic i inne leki GLP-1: skutki uboczne

Najczęstsze działania niepożądane wszystkich leków GLP-1 dotyczą przewodu pokarmowego. Dla Ozempicu są to biegunka, wymioty i nudności, zwykle łagodne lub umiarkowane i krótkotrwałe¹. Dla Saxendy wymienia się nudności, wymioty, biegunkę i zaparcia⁴, dla Wegovy dodatkowo ból głowy i ból brzucha², a dla Mounjaro ból brzucha i zaparcia⁵. W leczeniu otyłości dawkę zwiększa się stopniowo właśnie po to, by ograniczyć te dolegliwości².

Hipoglikemia nie jest typowym problemem samego leku GLP-1. Ryzyko rośnie, gdy semaglutyd lub tirzepatyd łączy się z pochodną sulfonylomocznika albo insuliną; wtedy lekarz może obniżyć dawkę tych leków^8,5. To jeden z powodów, dla których nie należy samodzielnie zmieniać leczenia cukrzycy.

Rzadsze, ale ważne: trzustka, oczy, nerki, pęcherzyk żółciowy

Ostre zapalenie trzustki obserwowano podczas stosowania agonistów receptora GLP-1. Przy podejrzeniu zapalenia trzustki lek należy odstawić, a po potwierdzeniu rozpoznania nie wznawia się leczenia⁸. Silny, utrzymujący się ból brzucha wymaga pilnej konsultacji.
Powikłania retinopatii cukrzycowej. U osób z retinopatią leczonych insuliną i semaglutydem obserwowano zwiększone ryzyko powikłań, dlatego takich pacjentów należy ściśle monitorować⁸.
Odwodnienie i nerki. Nudności, wymioty i biegunka mogą prowadzić do odwodnienia, które bywa przyczyną pogorszenia czynności nerek⁸.
Kamica żółciowa. W badaniach Wegovy u dorosłych kamicę żółciową zgłoszono u 1,6% leczonych semaglutydem wobec 1,1% w grupie placebo³.
Nagłe pogorszenie widzenia. W czerwcu 2025 roku komitet PRAC uznał neuropatię nerwu wzrokowego NAION za bardzo rzadkie działanie niepożądane semaglutydu, dotyczące nie więcej niż 1 na 10 000 osób. Nagła utrata wzroku lub szybko pogarszające się widzenie wymagają niezwłocznego kontaktu z lekarzem⁹.
Nastrój i myśli samobójcze. Po przeglądzie danych w kwietniu 2024 roku PRAC stwierdził, że dostępne dowody nie wskazują na związek przyczynowy między lekami GLP-1 a myślami samobójczymi i samookaleczeniem¹⁰.

Ciąża. Semaglutydu nie należy stosować w ciąży. Ze względu na długi czas działania leku ChPL zaleca odstawienie go co najmniej 2 miesiące przed planowaną ciążą; decyzję trzeba omówić z lekarzem⁸. WHO również wyłącza kobiety w ciąży ze swojej rekomendacji¹¹.

Jakie badania przed leczeniem GLP-1 i w trakcie?

Zakres badań ustala lekarz na podstawie wskazania, chorób współistniejących i innych leków. Nie ma jednego „pakietu pod Ozempic”. Poniższe zestawienie pokazuje, które badania wynikają z polskich zaleceń i z charakterystyk produktów, i do czego służą.

Badanie	Po co	Jak często według zaleceń
glukoza i hemoglobina glikowana	rozpoznanie cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego, ocena wyrównania	HbA1c raz w roku przy stabilnym przebiegu, co najmniej raz na kwartał po zmianie leczenia¹²
lipidogram	ocena ryzyka sercowo-naczyniowego	raz w roku, częściej przy dyslipidemii¹²
kreatynina z eGFR	czynność nerek, także w kontekście ryzyka odwodnienia	przynajmniej raz w roku¹²
albuminuria (ACR) w badaniu moczu	wczesne wykrycie cukrzycowej choroby nerek	raz w roku od rozpoznania cukrzycy typu 2¹²
próby wątrobowe	ocena wątroby przed farmakoterapią otyłości	w ramach oceny wstępnej¹³
TSH	wykluczenie niedoczynności tarczycy u osoby z otyłością	u każdej osoby z rozpoznaniem otyłości¹³
lipaza, amylaza	diagnostyka przy objawach zapalenia trzustki	tylko przy objawach; samo podwyższenie enzymów bez objawów nie przesądza o zapaleniu trzustki³

PTLO zaleca, aby przed leczeniem otyłości zlecić badania przesiewowe w kierunku stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2, zaburzeń lipidowych oraz ocenę czynności nerek i wątroby¹³. Osoby z retinopatią cukrzycową leczone insuliną wymagają dodatkowo kontroli okulistycznej zgodnie z wytycznymi⁸.

Wiele z tych badań lekarz POZ zleca bezpłatnie. Nie warto kupować rozbudowanego pakietu przed wizytą: część oznaczeń może okazać się zbędna, a innych może w nim zabraknąć. Pomocne jest za to przyniesienie na konsultację wcześniejszych wyników.

Co mówią badania i wytyczne?

Skuteczność potwierdzono dla konkretnych leków w zdefiniowanych grupach pacjentów.

Cukrzyca typu 2. W pięciu badaniach z udziałem ponad 4000 pacjentów Ozempic obniżał HbA1c o 1,2–1,8 punktu procentowego w ciągu 10–13 miesięcy. W badaniu u ponad 3000 pacjentów z wysokim ryzykiem sercowym zawał serca, udar lub zgon wystąpiły u 6,6% leczonych wobec 8,9% w grupie placebo¹.
Otyłość. W badaniu z udziałem 1961 osób leczeni Wegovy stracili średnio 15% masy ciała po 68 tygodniach wobec 2% w grupie placebo². Saxenda w maksymalnej dawce dawała redukcję o 7,5% wobec 2,3% dla placebo⁴. Osoby stosujące Mounjaro razem z dietą i aktywnością fizyczną zmniejszyły masę ciała średnio o co najmniej 15% po 72 tygodniach, zależnie od dawki⁵.
Efekt po odstawieniu. PTLO zwraca uwagę, że farmakoterapia otyłości jest jednym z elementów długoterminowej strategii leczenia, a badania kliniczne konsekwentnie wykazują ryzyko ponownego przyrostu masy ciała po zaprzestaniu aktywnego leczenia¹³.

Polskie zalecenia są zgodne z tymi danymi. PTD wskazuje, że u osób z cukrzycą typu 2 i współistniejącą otyłością należy preferować agonistę receptora GLP-1 lub podwójnego agonistę GIP/GLP-1, a przy BMI co najmniej 27 kg/m² i stanie przedcukrzycowym rozważyć te leki obok leczenia behawioralnego¹². WHO w grudniu 2025 roku wydała warunkową rekomendację dla liraglutydu, semaglutydu i tirzepatydu w długoterminowym leczeniu otyłości u dorosłych. Rekomendacja jest warunkowa między innymi z powodu ograniczonych danych o długoterminowej skuteczności i bezpieczeństwie oraz o utrzymaniu efektu po odstawieniu¹¹.

Skąd popularność leków GLP-1?

Zainteresowanie zaczęło się w Stanach Zjednoczonych. Według amerykańskiego Narodowego Centrum Statystyki Zdrowia w 2024 roku 26,5% dorosłych z rozpoznaną cukrzycą stosowało leki GLP-1 we wstrzyknięciach, a wcześniejsza analiza wykazała wzrost odsetka użytkowników o 155% między 2018 a 2022 rokiem¹⁸. Popyt przeniósł się na produkty spoza legalnego obrotu: do końca maja 2026 roku FDA odnotowała 990 zgłoszeń działań niepożądanych po semaglutydzie sporządzanym recepturowo, w tym po pomyłkach w dawkowaniu¹⁹.

W Polsce Ministerstwo Zdrowia podało w sierpniu 2024 roku, że sprzedaż Ozempicu wzrosła w ciągu trzech lat o około 1350%, a przeważająca liczba recept była wypisywana poza wskazaniem rejestracyjnym, w celu leczenia nadwagi i otyłości¹⁴. Skutkiem były niedobory leków dla pacjentów z cukrzycą, którym GIF starał się przeciwdziałać, zalecając przepisywanie leków wyłącznie zgodnie z zatwierdzonymi wskazaniami¹⁵.

Refundacja i dostępność leków GLP-1 w Polsce

Refundacja dotyczy wyłącznie cukrzycy typu 2. Według rekomendacji AOTMiT z 21 maja 2026 roku Ozempic jest refundowany u pacjentów leczonych co najmniej dwoma lekami hipoglikemizującymi, z HbA1c co najmniej 7,5%, otyłością (BMI co najmniej 30 kg/m²) i bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. Prezes Agencji nie rekomendował wówczas rozszerzenia refundacji na łagodniejsze kryteria¹⁶. Podobne kryteria refundacyjne dla semaglutydu wskazał komunikat Ministra Zdrowia z 2024 roku¹⁴.

W leczeniu otyłości leki GLP-1 nie są refundowane. W rekomendacji z czerwca 2026 roku AOTMiT nie zaleciła objęcia tirzepatydu refundacją w programie leczenia choroby otyłościowej i stwierdziła, że farmakoterapia otyłości nie jest finansowana ze środków publicznych¹⁷. Stan refundacji zmienia się wraz z kolejnymi obwieszczeniami, dlatego aktualne warunki trzeba sprawdzać w obwieszczeniach Ministra Zdrowia, a nie w reklamach.

Niezależnie od refundacji lek wymaga recepty, a więc konsultacji. W cukrzycy typu 2 leczenie może prowadzić lekarz POZ lub diabetolog; w leczeniu otyłości PTLO widzi fundament opieki w placówce podstawowej opieki zdrowotnej¹³.

Leki GLP-1 a „peptydy na odchudzanie” z internetu

Rosnąca popularność stworzyła rynek produktów sprzedawanych jako „peptydy”, „semaglutyd do badań” albo „odpowiedniki Ozempicu”. FDA ostrzega, że podrabiane leki mogą zawierać niewłaściwe składniki, zbyt małą albo zbyt dużą ilość substancji czynnej lub w ogóle jej nie zawierać¹⁹. GIF zaleca, by nie stosować agonistów GLP-1 w celu redukcji masy ciała u osób bez otyłości ani u osób z nadwagą bez problemów zdrowotnych związanych z masą ciała¹⁵.

Różnicę między zarejestrowanym lekiem a produktem z ogłoszenia, a także sposób rozpoznania ryzykownej oferty, opisuje osobny poradnik o peptydach na odchudzanie.

Co dalej

Osoba, która rozważa leczenie lekiem GLP-1, powinna zacząć od wizyty u lekarza POZ z aktualnymi wynikami badań, jeśli je ma. Lekarz oceni wskazanie, choroby współistniejące i przyjmowane leki, a potrzebne oznaczenia może zlecić bezpłatnie. Które badania są dostępne w ramach NFZ bez skierowania do specjalisty, wyjaśnia poradnik o badaniach na NFZ w POZ.