Szczepienie przeciw HPV: kto bezpłatnie, ile dawek i dlaczego warto

Szczepienie przeciw HPV chroni przed zakażeniem typami wirusa brodawczaka ludzkiego, które wywołują większość przypadków raka szyjki macicy. W Polsce dziecko, które skończyło 9, a nie skończyło 14 lat, można zaszczepić bezpłatnie w każdej przychodni POZ¹. Starsze dzieci do 18. urodzin mogą dostać szczepionkę bezpłatnie na receptę, a dorośli z 50-procentową refundacją³. Najlepiej szczepić dzieci: w Anglii i Szkocji u kobiet zaszczepionych w wieku 12–13 lat raka szyjki macicy prawie nie notuje się^16,17.

Najważniejsze informacje

• Bezpłatnie w programie: dzieci od 9. urodzin do dnia przed 14. urodzinami, w przychodni POZ albo w szkole, bez recepty^1,3.
• Dwie dawki w wieku 9–14 lat, trzy dawki od 15. roku życia⁷.
• Do wyboru są dwie szczepionki: Cervarix (HPV 16 i 18) i Gardasil 9 (dziewięć typów HPV)⁴.
• Szczepienie jest zalecane i dobrowolne³. Może się zaszczepić także dorosły, również osoba aktywna seksualnie⁶.
• Najczęstsze skutki uboczne to ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wkłucia, które mijają w ciągu 2–3 dni⁵.
• Szczepienie nie zastępuje badań przesiewowych szyjki macicy w dorosłym życiu⁸.

Przed czym chroni szczepionka przeciw HPV

Szczepionka przeciw HPV zapobiega zakażeniu określonymi typami wirusa, a nie leczy zakażenia, które już istnieje. Najgroźniejsze są typy 16 i 18, odpowiedzialne za 71% raków szyjki macicy. Typy 31, 33, 45, 52 i 58 odpowiadają za kolejne 18%¹⁴.

W Polsce dostępne są dwie szczepionki⁴:

• Cervarix (szczepionka 2-walentna) chroni przed HPV 16 i 18;
• Gardasil 9 (szczepionka 9-walentna) chroni przed typami 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58, czyli także przed typami nieonkogennymi, które wywołują kłykciny kończyste, czyli brodawki płciowe⁶.

W programie powszechnym można wybrać jedną z nich, a obie dają porównywalne korzyści¹. O tym, jak zakażenie HPV prowadzi do raka i dlaczego tak ważne są też badania, piszemy w tekście o profilaktyce raka szyjki macicy.

Bezpłatne szczepienie przeciw HPV: kto może skorzystać

Szczepienie przeciw HPV jest bezpłatne dla dziewcząt i chłopców, a zasady zależą od wieku:

Wiek	Zasady	Szczepionka	Gdzie
od 9. urodzin do dnia przed 14. urodzinami	bezpłatnie w programie powszechnym, bez recepty	Cervarix albo Gardasil 9, do wyboru	przychodnia POZ albo szkoła
od 14. do 18. urodzin	bezpłatnie na e-receptę	Cervarix	recepta od lekarza, szczepienie w przychodni
od 18 lat	refundacja 50%	Cervarix	recepta od lekarza, szczepienie w przychodni

Źródła: ^1,2,3.

Szczepienia 9–14-latków prowadzi się również w szkołach, jeśli szkoła przystąpiła do programu³. Dziecko, które przyjęło pierwszą dawkę przed 14. urodzinami, dostaje drugą dawkę w programie w ciągu 6–12 miesięcy, także jeśli w tym czasie skończy 14 lat². Szczepienie nie jest obowiązkowe. Jest szczepieniem zalecanym, a decyzję podejmują rodzice³.

Ile dawek szczepionki przeciw HPV

Liczba dawek zależy od wieku przy pierwszym szczepieniu. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok zaleca dwie dawki w wieku 9–14 lat i trzy dawki od 15. roku życia⁷. W programie powszechnym drugą dawkę podaje się po 6–12 miesiącach²; według charakterystyki szczepionki Gardasil 9 odstęp może wynosić od 5 do 13 miesięcy⁴. Dawki przypominające nie są potrzebne⁸.

Światowa Organizacja Zdrowia dopuszcza u dziewcząt w wieku 9–14 lat schemat jedno- albo dwudawkowy, bo jedna dawka daje ochronę porównywalną z dwiema. Osoby z obniżoną odpornością, w tym zakażone HIV, powinny według WHO dostać trzy dawki, a jeśli to niemożliwe, co najmniej dwie⁹. W Polsce obowiązuje schemat z Programu Szczepień Ochronnych, a liczbę dawek w szczególnych sytuacjach ustala lekarz.

Dlaczego warto szczepić dzieci przeciw HPV

Szczepionka działa najlepiej, gdy zostanie podana przed pierwszym kontaktem z wirusem, czyli przed rozpoczęciem współżycia. Pokazują to duże badania z krajów, które szczepią od kilkunastu lat:

• Szwecja: rak szyjki macicy wystąpił u 47 na 100 tys. zaszczepionych i u 94 na 100 tys. niezaszczepionych. Przy szczepieniu przed 17. rokiem życia ryzyko było niższe o 88%, a przy szczepieniu w wieku 17–30 lat o 53%¹⁵.
• Anglia: w roczniku zaszczepionym w wieku 12–13 lat zachorowalność na raka szyjki macicy spadła o 87%, przy szczepieniu w wieku 14–16 lat o 62%, a w wieku 16–18 lat o 34%¹⁶.
• Szkocja: u kobiet zaszczepionych w wieku 12–13 lat nie zarejestrowano żadnego przypadku raka inwazyjnego, niezależnie od liczby dawek¹⁷.

We wszystkich trzech krajach ochrona była tym silniejsza, im wcześniej podano szczepionkę. Dlatego program w Polsce obejmuje dzieci od 9. roku życia. Polska wprowadziła powszechne szczepienia dziewcząt jako ostatni kraj Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego, w 2023 roku¹⁴. Według danych Ministerstwa Zdrowia przedstawionych we wrześniu 2025 roku na posiedzeniu zespołu parlamentarnego zaszczepiono dotąd 19% uprawnionych dzieci¹⁸.

Szczepienie przeciw HPV dorosłych

Szczepionki przeciw HPV są zarejestrowane od 9. roku życia, bez górnej granicy wieku w rejestracji Gardasil 9¹². Program Szczepień Ochronnych zaleca szczepienie także dorosłym, w schemacie trzydawkowym po konsultacji z lekarzem⁷. Tym samym typem HPV można zarazić się więcej niż raz, dlatego osoba aktywna seksualnie, kobieta lub mężczyzna, również może odnieść korzyść ze szczepienia. Szczepienie osoby już zakażonej nie jest szkodliwe, ale nie chroni przed typem, którym jest zakażona⁶.

Dorosłym przysługuje 50-procentowa refundacja szczepionki Cervarix na receptę³. Korzyść u dorosłych jest mniejsza niż u dzieci, co pokazują dane ze Szwecji i Anglii opisane wyżej, dlatego decyzję warto omówić z lekarzem.

Bezpieczeństwo szczepionki przeciw HPV i skutki uboczne

Po szczepieniu często występują ból, zaczerwienienie, świąd lub obrzęk w miejscu wkłucia. Objawy są krótkotrwałe i mijają w ciągu 2–3 dni⁵. Przy szczepionce Gardasil 9 częsty jest też ból głowy; działania niepożądane są zwykle łagodne lub umiarkowane¹².

Nastolatki czasem mdleją przy wkłuciu. Jest to reakcja na stres, a nie na szczepionkę¹¹, dlatego szczepi się na siedząco lub na leżąco⁵. Ciężka reakcja alergiczna (anafilaksja) zdarza się około 1,7 raza na milion dawek¹¹.

Globalny Komitet Doradczy WHO ds. Bezpieczeństwa Szczepionek uznaje szczepionki przeciw HPV za bardzo bezpieczne¹¹. Europejska Agencja Leków sprawdziła doniesienia o zespołach bólowych i zaburzeniach krążenia (CRPS i POTS) i stwierdziła, że dowody nie potwierdzają ich związku ze szczepieniem¹³. Nie zaleca się szczepienia kobiet w ciąży⁵.

Szczepienie przeciw HPV a badania przesiewowe

Zaszczepiona kobieta nadal powinna się badać. Żadna szczepionka przeciw HPV nie chroni w 100% ani przed wszystkimi typami wirusa⁸, a zmiany przedrakowe rzadko dają objawy, dlatego przesiew jest ważny także po szczepieniu¹⁰. Szczepionka nie zastępuje profilaktycznych badań szyjki macicy⁴.

W Polsce kobiety w wieku 25–64 lat mogą bezpłatnie wykonać test HPV HR, a po wyniku ujemnym powtarzają go co 5 lat. Szczepienie w dzieciństwie i regularne badania w dorosłości to dwie części tej samej profilaktyki.