Hemoglobina glikowana (HbA1c): co to za badanie i jakie są normy

Hemoglobina glikowana (HbA1c) to frakcja hemoglobiny, do której trwale przyłączyła się glukoza. Im wyższe stężenie glukozy we krwi, tym więcej takich połączeń powstaje, a ponieważ krwinka czerwona żyje około 120 dni, wynik HbA1c odzwierciedla średnie stężenie glukozy z 2–3 miesięcy poprzedzających badanie¹. Jedno pobranie krwi pokazuje więc to, czego nie widać w pojedynczym pomiarze glukozy: jak gospodarka cukrowa wyglądała przez cały ostatni kwartał.

Najważniejsze informacje

HbA1c powstaje w procesie glikacji — przyłączania reszt cukrowych do hemoglobiny w krwinkach czerwonych¹.
W diagnostyce prawidłowy wynik to poniżej 5,7% (39 mmol/mol); wyższe wartości lekarz interpretuje w kierunku stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy¹.
U osób leczonych z powodu cukrzycy o dobrym wyrównaniu świadczy na ogół wynik ≤7,0% (53 mmol/mol), ale cele ustala się indywidualnie¹.
Wynik bywa podawany w procentach lub w mmol/mol (IFCC) — to ta sama informacja w dwóch skalach.
Hemoglobina glikowana to inne badanie niż stężenie hemoglobiny w morfologii.
Oznaczenie HbA1c jest w koszyku badań lekarza POZ².

Hemoglobina glikowana: co to za badanie

Badanie HbA1c mierzy, jaki odsetek hemoglobiny w krwinkach czerwonych ma przyłączone reszty glukozy. Proces glikacji zachodzi u każdego, ale nasila się przy podwyższonej glikemii — dlatego odsetek hemoglobiny glikowanej rośnie wraz ze średnim stężeniem glukozy we krwi¹.

Lekarz zleca to badanie przede wszystkim do kontroli wyrównania cukrzycy — wynik pokazuje, czy leczenie i styl życia utrzymują glikemię w celu — a także przy podejrzeniu cukrzycy, po jej świeżym rozpoznaniu, przy chwiejnych pomiarach domowych oraz przed modyfikacją leczenia¹. Utrzymywanie HbA1c w zalecanym zakresie zmniejsza ryzyko odległych powikłań cukrzycy dotyczących nerek, oczu i serca¹.

Hemoglobina a hemoglobina glikowana: czym się różnią

Hemoglobina to białko krwinek czerwonych przenoszące tlen — jej stężenie (HGB) ocenia się w morfologii krwi i to właśnie tego badania dotyczą pytania o „normę hemoglobiny” czy „niską hemoglobinę”. Obniżona hemoglobina kieruje diagnostykę w stronę anemii, a nie zaburzeń gospodarki cukrowej.

Hemoglobina glikowana jest natomiast wskaźnikiem metabolicznym: mierzy odsetek tej samej hemoglobiny, który uległ glikacji, i służy ocenie glikemii. Podobieństwo nazw bywa mylące, ale oba badania odpowiadają na zupełnie różne pytania — i oba wykonuje się z tej samej próbki krwi żylnej.

Normy hemoglobiny glikowanej: tabela

U osób bez rozpoznanych zaburzeń gospodarki węglowodanowej wynik HbA1c interpretuje się następująco¹:

Wynik HbA1c	Wartość IFCC	Interpretacja
poniżej 5,7%	poniżej 39 mmol/mol	wynik prawidłowy
5,7–6,4%	39–46 mmol/mol	stan przedcukrzycowy
6,5% i więcej	od 48 mmol/mol	wynik odpowiadający cukrzycy

Wartości z tabeli nie są rozpoznaniem — cukrzycę i stan przedcukrzycowy stwierdza lekarz, zestawiając HbA1c z pomiarami glukozy, objawami i wywiadem.

U osób już leczonych z powodu cukrzycy tabela diagnostyczna nie obowiązuje. O prawidłowym wyrównaniu świadczy na ogół wynik ≤7,0% (53 mmol/mol), jednak cele terapeutyczne różnią się zależnie od sytuacji: bywają ostrzejsze między innymi u osób młodych i kobiet planujących ciążę, a łagodniejsze u chorych w podeszłym wieku lub z powikłaniami¹. Własny cel zawsze warto znać z rozmowy z lekarzem prowadzącym, a nie z tabeli.

Hemoglobina glikowana IFCC: procenty czy mmol/mol

Laboratoria podają wynik HbA1c w dwóch skalach: tradycyjnie w procentach hemoglobiny całkowitej albo w milimolach na mol (mmol/mol) według standardu IFCC — międzynarodowej federacji chemii klinicznej. Obie liczby opisują to samo oznaczenie: na przykład 6,5% odpowiada 48 mmol/mol, a 7,0% — 53 mmol/mol¹. Jeżeli wynik z jednego laboratorium jest w procentach, a z innego w mmol/mol, porównywać należy wartości po przeliczeniu — przy wątpliwościach najlepiej poprosić o pomoc w punkcie pobrań lub u lekarza.

Jak wygląda badanie i jak się przygotować

Do oznaczenia HbA1c pobiera się krew, zwykle z żyły łokciowej. Według zaleceń przytaczanych przez Medycynę Praktyczną na badanie należy zgłosić się na czczo; poza tym nie wymaga ono specjalnego przygotowania¹. W praktyce HbA1c często wchodzi w skład większego zlecenia — na przykład razem z glukozą lub lipidogramem — i wtedy obowiązują zasady całego zestawu. Ogólne reguły zbiera checklista przygotowania do badania krwi.

Co może zaburzyć wynik HbA1c

Ponieważ badanie opiera się na hemoglobinie zgromadzonej w krwinkach czerwonych, wszystko, co zmienia ich liczbę lub czas życia, może zafałszować wynik. Do stanów obniżających wiarygodność HbA1c należą między innymi niedokrwistości i hemoglobinopatie, stan po przetoczeniu krwi, niewydolność nerek i dializoterapia, marskość wątroby, znacznie podwyższone trójglicerydy oraz przyjmowanie dużych dawek salicylanów¹. O takich okolicznościach warto powiedzieć lekarzowi — może wtedy oprzeć ocenę na innych badaniach.

Ile kosztuje badanie i jak wykonać je na NFZ

Oznaczenie hemoglobiny glikowanej znajduje się w koszyku badań lekarza POZ, więc przy wskazaniach skierowanie można otrzymać bezpłatnie w swojej przychodni². Prywatnie badanie jest szeroko dostępne bez skierowania, a jego koszt zależy od laboratorium — to jedno z częściej wykonywanych oznaczeń biochemicznych.

Osobom, które kontrolują glikemię profilaktycznie, warto przypomnieć: HbA1c uzupełnia, ale nie zastępuje oznaczenia glukozy na czczo — oba badania odpowiadają na inne pytania i lekarz często ocenia je razem.