Leukocyty (WBC): co oznacza niski i wysoki wynik

Leukocyty, oznaczane jako WBC, to wszystkie białe krwinki krążące we krwi. Wynik poniżej zakresu nazywa się leukopenią, a powyżej — leukocytozą. Sam WBC nie mówi jednak, która grupa komórek się zmieniła ani dlaczego. Dlatego interpretuje się go razem z rozmazem krwi, objawami i wcześniejszymi wynikami.

Najważniejsze informacje

• WBC obejmuje neutrofile, limfocyty, monocyty, eozynofile i bazofile.
• Zakres zależy od wieku, ciąży, metody i laboratorium; korzystaj z wartości na swoim raporcie¹.
• Przejściowy wzrost może wystąpić podczas infekcji, po wysiłku, silnym stresie albo posiłku².
• Niski wynik może pojawić się w trakcie lub po infekcji wirusowej, pod wpływem leków albo przy zaburzeniu wytwarzania komórek.
• Najważniejsze jest ustalenie, który składnik rozmazu odpowiada za zmianę WBC.
• Nie istnieje uniwersalny suplement „na leukocyty”.

Leukocyty i WBC — co to jest

Białe krwinki są częścią układu odpornościowego. Poszczególne ich rodzaje mają odmienne zadania: neutrofile uczestniczą przede wszystkim w obronie przed bakteriami i grzybami, limfocyty odpowiadają za swoistą odpowiedź odpornościową, monocyty porządkują ogniska zapalne, a eozynofile i bazofile biorą udział między innymi w reakcjach alergicznych.

W standardowym raporcie morfologii krwi najpierw pojawia się łączna liczba WBC, a w rozmazie liczby bezwzględne i odsetki pięciu frakcji. W części dotyczącej czerwonych krwinek znajduje się natomiast hematokryt (HCT), który nie opisuje leukocytów. PTDL zaleca raportowanie liczb bezwzględnych przed wartościami procentowymi, ponieważ sam procent może zmienić się tylko wskutek zmiany innej frakcji¹.

Leukocyty — norma i jednostki

Medycyna Praktyczna podaje dla dorosłych orientacyjnie 4000–10 000/µl, czyli 4,0–10,0 G/l². Oba zapisy opisują tę samą liczbę. To wartości pomocnicze, a nie uniwersalna granica dla każdej osoby.

U dzieci zakres zależy silnie od wieku. W ciąży może występować fizjologiczna leukocytoza, nasilająca się zwłaszcza pod koniec ciąży i podczas porodu¹. Wynik trzeba więc porównać z zakresem właściwym dla danej grupy i laboratorium.

Leukocyty podwyższone — możliwe przyczyny

Leukocytoza najczęściej towarzyszy zakażeniu lub stanowi fizjologiczną reakcję organizmu. Może pojawić się także:

• po intensywnym wysiłku, posiłku lub silnym stresie;
• w ciąży, zwłaszcza w późniejszym okresie;
• podczas stanu zapalnego lub uszkodzenia tkanek;
• pod wpływem niektórych leków, między innymi glikokortykosteroidów;
• przy paleniu tytoniu;
• rzadziej w chorobach układu krwiotwórczego.

Medycyna Praktyczna wskazuje, że infekcja jest częstą przyczyną wzrostu, natomiast bardzo duża leukocytoza może wymagać pilnego wykluczenia choroby hematologicznej². Nie rozstrzyga tego sama liczba — istotne są rozmaz, objawy i badanie lekarskie.

Leukocyty niskie — możliwe przyczyny

Leukopenia może być przejściowa. Bywa obserwowana na początku infekcji lub po ostrej infekcji wirusowej. Inne możliwe przyczyny obejmują:

• działanie leków, w tym części leków onkologicznych, immunosupresyjnych i niektórych leków przeciwpsychotycznych;
• niedobory żywieniowe lub ciężkie niedożywienie;
• choroby autoimmunologiczne;
• zaburzenia pracy szpiku;
• powiększenie śledziony i inne choroby ogólnoustrojowe.

W praktyce o ryzyku zakażeń często bardziej niż łączne WBC mówi bezwzględna liczba neutrofili. Dlatego przy niskim WBC sprawdź pozycję NEUT#, ANC albo NEU abs., a nie tylko odsetek.

Jakie objawy mogą towarzyszyć odchyleniom

Samo odchylenie może nie dawać żadnych dolegliwości. Leukocytozie wynikającej z infekcji mogą towarzyszyć gorączka, kaszel, ból gardła lub ból przy oddawaniu moczu. Znaczna leukopenia, a szczególnie neutropenia, zwiększa podatność na zakażenia; sygnałem mogą być nawracająca gorączka, owrzodzenia jamy ustnej czy częste infekcje.

Nocne poty, niezamierzona utrata masy ciała, powiększone węzły chłonne, łatwe siniaczenie albo jednoczesne odchylenia hemoglobiny i płytek wymagają konsultacji. Objawy te mają wiele możliwych przyczyn, ale nie powinny być oceniane wyłącznie przez wyszukiwarkę.

Jak podnieść albo obniżyć leukocyty

Celem nie jest zmiana liczby za pomocą przypadkowego preparatu, lecz ustalenie przyczyny. Przy przejściowej zmianie po infekcji WBC może wrócić do zakresu bez specjalnego leczenia. Jeśli przyczyną jest lek, decyzję o jego zmianie podejmuje lekarz — nie należy odstawiać go samodzielnie.

Niedobory witaminy B12, folianów lub miedzi mogą wpływać na wytwarzanie krwinek, ale suplementację wdraża się po potwierdzeniu niedoboru i ocenie całej morfologii. Nie ma dowodu, że popularne preparaty „na odporność” bez rozpoznanego niedoboru bezpiecznie normalizują leukocyty.

Co zrobić z wynikiem poza zakresem

Sprawdź pełny rozmaz, hemoglobinę i płytki, a następnie porównaj wynik z wcześniejszymi badaniami. Zanotuj infekcje, gorączkę, ostatni intensywny wysiłek i wszystkie leki. Lekarz zdecyduje, czy potrzebne jest powtórzenie morfologii, rozmaz mikroskopowy lub inne badania.

Gorączka przy znanej głębokiej neutropenii wymaga pilnego kontaktu z pomocą medyczną. Pilnej oceny wymaga też szybko pogarszający się stan, duszność, zaburzenia świadomości albo nasilone krwawienie. Szerszy kontekst trzech głównych układów wyjaśnia przewodnik po morfologii krwi.