Profilaktyka chorób odtytoniowych i POChP

Program profilaktyki chorób odtytoniowych jest przeznaczony dla osób powyżej 18. roku życia, które palą tytoń i chcą uzyskać ocenę zdrowia oraz pomoc w ograniczeniu uzależnienia. Część dotycząca wczesnego wykrywania POChP obejmuje spirometrię u zakwalifikowanych palaczy w wieku 40–65 lat, którzy nie mieli takiego badania w programie w ciągu ostatnich 36 miesięcy i nie mają już rozpoznanej POChP, przewlekłego zapalenia oskrzeli ani rozedmy¹.

Najważniejsze informacje

Poradnictwo antynikotynowe jest dostępne dla palących osób dorosłych.
Diagnostyka POChP ze spirometrią dotyczy zakwalifikowanych osób w wieku 40–65 lat.
Z programu korzysta się bez skierowania.
Program realizują wybrane placówki mające odpowiednią umowę z NFZ, a nie każda przychodnia.
Rozpoznana choroba płuc wymaga leczenia i kontroli poza ścieżką przesiewową.

Dwie części programu

Etap podstawowy rozpoczyna wywiad dotyczący używania tytoniu, zdrowia i gotowości do rzucenia palenia. Personel może zmierzyć masę ciała, wzrost i ciśnienie oraz przeprowadzić badanie fizykalne. Uczestnik otrzymuje informację o skutkach palenia i dostępnych formach pomocy².

Część POChP jest kierowana do osób z grupy wieku i ryzyka spełniających kryteria. Obejmuje spirometrię, czyli pomiar objętości i szybkości przepływu powietrza podczas natężonego wydechu. Badanie nie jest automatycznie wykonywane każdej osobie powyżej 18 lat.

Kto może otrzymać spirometrię w programie

Pacjent.gov.pl wskazuje osoby w wieku 40–65 lat, które palą, nie miały spirometrii w ramach programu w ciągu poprzednich 36 miesięcy i nie mają rozpoznanej POChP, przewlekłego zapalenia oskrzeli lub rozedmy¹.

Kaszel, odkrztuszanie lub duszność powinny zostać zgłoszone podczas wywiadu. Nasilone objawy nie są powodem do czekania na badanie profilaktyczne: wymagają zwykłej konsultacji medycznej.

Jak zgłosić się bez skierowania

Należy znaleźć placówkę realizującą program w wyszukiwarce NFZ „Gdzie się leczyć” i skontaktować się z nią bezpośrednio. Nie jest wymagane skierowanie ani deklaracja wyboru lekarza w tej konkretnej placówce, ale ośrodek potwierdza kryteria i ustala termin.

Na wizytę wystarczy zabrać dokument tożsamości, ale przyda się też lista leków, wcześniejsze wyniki spirometrii oraz informacja o liczbie wypalanych papierosów i latach palenia. Dokładne dane o paleniu służą wyłącznie dobraniu zakresu badania i formy wsparcia.

Co dzieje się po badaniu

Wynik spirometrii ocenia osoba medyczna wraz z objawami i wywiadem. Nieprawidłowy zapis może prowadzić do dalszej diagnostyki poza programem. Prawidłowy wynik nie usuwa szkodliwego wpływu dymu tytoniowego ani nie wyklucza wszystkich chorób płuc. Osobny program niskodawkowej tomografii komputerowej dla palaczy opisujemy w artykule o raku płuca.

Osoba gotowa rzucić palenie może zostać skierowana do dalszego poradnictwa lub terapii uzależnienia. Narodowy Portal Onkologiczny wskazuje zaprzestanie palenia jako najważniejsze działanie ograniczające ryzyko chorób odtytoniowych³.

Czy program dotyczy e-papierosów

Oficjalne kryteria odnoszą się do palenia papierosów i innych wyrobów tytoniowych. Używanie e-papierosów, podgrzewaczy tytoniu albo kilku produktów jednocześnie również należy zgłosić podczas wywiadu. Kwalifikację do konkretnego świadczenia potwierdza placówka.

Przebieg i przygotowanie do badania oddechu opisano w artykule spirometria.