Lipoproteiny i lipidy: co oznacza ta grupa badań i czym się różnią

Lipoproteiny i lipidy to na wykazach badań laboratoryjnych jedna grupa oznaczeń gospodarki tłuszczowej, ale dwa różne pojęcia. Lipidy to substancje tłuszczowe — różne frakcje cholesterolu oraz triglicerydy. Lipoproteiny to cząstki złożone z tłuszczów i białek, w których postaci cholesterol i triglicerydy krążą we krwi¹. Gdy laboratorium wykonuje „badanie lipoproteiny/lipidy”, w praktyce oznacza stężenia tych substancji w surowicy — najczęściej w formie lipidogramu, czyli profilu lipidowego.

Najważniejsze informacje

• Lipidy = cholesterol (w różnych frakcjach) i triglicerydy; są syntetyzowane w wątrobie lub dostarczane z pokarmem¹.
• Lipoproteiny = cząstki transportujące lipidy we krwi; dzieli się je według gęstości m.in. na HDL, LDL, VLDL, IDL i chylomikrony¹.
• Podstawowym badaniem tej grupy jest lipidogram; lipoproteinę(a) oznacza się osobno.
• Lipidogram wchodzi w skład badań dostępnych w publicznej profilaktyce².
• Pojedynczy wynik interpretuje lekarz — łącznie z pozostałymi czynnikami ryzyka, a nie każdy parametr z osobna.

Lipidy — cholesterol i triglicerydy

Lipidy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Cholesterol stanowi składnik budulcowy błon komórkowych i substrat do syntezy m.in. kwasów żółciowych i hormonów, a triglicerydy są źródłem energii dla tkanek, przede wszystkim mięśni. Organizm wytwarza je w wątrobie oraz przyswaja z pokarmu¹.

Problemem nie jest więc sama obecność lipidów we krwi, lecz ich nieprawidłowe stężenia utrzymujące się w czasie. Do oceny służą badania laboratoryjne z próbki krwi żylnej, a nie pojedyncze objawy — zaburzenia lipidowe przez długi czas nie dają żadnych dolegliwości.

Lipoproteiny — jak lipidy podróżują we krwi

Tłuszcze nie rozpuszczają się we krwi, dlatego cholesterol i triglicerydy krążą w niej w postaci związanej z białkami — właśnie jako lipoproteiny. Wyróżnia się wśród nich lipoproteiny o dużej gęstości (HDL), małej gęstości (LDL), bardzo małej gęstości (VLDL), pośredniej gęstości (IDL) oraz chylomikrony¹.

Z funkcji tych cząstek wzięły się potoczne nazwy. HDL transportuje nadmiar cholesterolu z komórek do wątroby, gdzie może on zostać przetworzony i usunięty, dlatego bywa nazywany „dobrym cholesterolem”. LDL dostarcza cholesterol do komórek, a jego nadmiar odkłada się m.in. w ścianach naczyń, przyczyniając się do rozwoju miażdżycy — stąd określenie „zły cholesterol”¹. Oba określenia opisują rolę cząstki transportującej, a nie dwa różne rodzaje samego cholesterolu.

„Rozdział” lipoprotein — skąd biorą się frakcje na wyniku

Podział lipoprotein na frakcje wynika z ich gęstości — to właśnie od niej pochodzą skróty HDL, LDL czy VLDL¹. Na wyniku lipidogramu nie zobaczysz jednak wszystkich frakcji z osobna. Standardowy profil obejmuje cholesterol całkowity, cholesterol LDL, cholesterol HDL, cholesterol nie-HDL oraz triglicerydy — szczegółowo opisuje je artykuł o parametrach lipidogramu.

Osobną cząstką jest lipoproteina(a): nie wchodzi w skład rutynowego profilu, a jej stężenie oznacza się zgodnie z polskimi rekomendacjami zwykle raz w życiu, jako niezależny element oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.

Jakie badanie wybrać, gdy chodzi o „lipoproteiny/lipidy”

Jeżeli na skierowaniu, w cenniku albo w wykazie badań widnieje grupa „lipoproteiny/lipidy”, w praktyce podstawowym oznaczeniem jest lipidogram. Wykonasz go bezpłatnie m.in. w ramach publicznych programów profilaktycznych², w tym w bilansie Moje Zdrowie, a poza programami — na zlecenie lekarza POZ.

O tym, czy przed pobraniem trzeba być na czczo, decyduje instrukcja laboratorium i pozostałe pozycje na zleceniu; zasady zbiera checklista przygotowania do badania krwi. Wynik — niezależnie od tego, które frakcje obejmuje — należy omówić z lekarzem, który zestawi go z wiekiem, ciśnieniem, paleniem i pozostałymi czynnikami ryzyka.