Hemoliza w próbce krwi: co oznacza i czy trzeba powtórzyć badanie

Hemoliza w próbce krwi oznacza, że część krwinek czerwonych uległa uszkodzeniu, a ich zawartość przedostała się do osocza lub surowicy. W zdecydowanej większości przypadków dochodzi do niej poza organizmem — podczas pobrania, transportu albo przygotowania materiału — i nie świadczy o chorobie. Laboratorium prosi wtedy o ponowne pobranie, ponieważ zhemolizowany materiał może zafałszować część oznaczeń¹.

Najważniejsze informacje

• Hemoliza stwierdzona w probówce to najczęściej problem techniczny próbki, a nie objaw choroby krwi.
• Adnotacja „hemoliza” na wyniku lub telefon z prośbą o powtórne pobranie nie wymaga przygotowania innego niż przy pierwszym badaniu.
• Uwolniona zawartość krwinek zakłóca część oznaczeń biochemicznych, dlatego laboratorium może odmówić wydania wyniku².
• Hemoliza próbki to co innego niż hemoliza zachodząca w organizmie — tę drugą lekarz ocenia na podstawie objawów i celowanej diagnostyki.

Skąd bierze się hemoliza w probówce

Krwinki czerwone są delikatne. Do ich mechanicznego uszkodzenia może dojść na każdym etapie drogi próbki: przy trudnym pobraniu, zbyt energicznym mieszaniu probówki, przy nieodpowiedniej temperaturze lub długim transporcie. Standardy WHO i europejskie zalecenia dotyczące pobierania krwi żylnej traktują technikę pobrania, sprzęt i obsługę materiału jako jeden proces jakości — zakłócenie któregokolwiek ogniwa zwiększa ryzyko hemolizy^1,2.

Pacjent ma na to ograniczony wpływ. Pomaga dobre nawodnienie w dniu badania i rozluźnienie ręki podczas pobrania — pozostałe czynniki leżą po stronie punktu pobrań i laboratorium. To, co dzieje się z materiałem po oddaniu próbki, opisujemy w artykule o drodze próbki krwi przez laboratorium.

Które wyniki zaburza hemoliza

Wnętrze krwinki czerwonej ma inny skład niż osocze. Po uszkodzeniu krwinek do osocza uwalniają się m.in. potas i enzymy wewnątrzkomórkowe, przez co część oznaczeń biochemicznych może wyjść zawyżona, a inne — zaniżone lub niemożliwe do oceny. Uwolniona hemoglobina zabarwia też surowicę, co przeszkadza metodom pomiarowym opartym na świetle². Dotyczy to między innymi enzymów oznaczanych w próbach wątrobowych — zaburzoną przez hemolizę aktywność opisujemy szerzej w artykule o podwyższonym ALAT i AspAT. To, czy materiał nadaje się do innego oznaczenia biochemicznego, na przykład lipazy, ocenia laboratorium dla konkretnej metody.

Z tego powodu laboratorium nie „poprawia” wyniku ze zhemolizowanej próbki, tylko odrzuca materiał. Polskie wytyczne dotyczące morfologii krwi wymieniają hemolizę — obok skrzepu, złej objętości i przekroczonego czasu transportu — wśród kryteriów odrzucenia próbki³.

Czy hemoliza w próbce oznacza chorobę

Sama adnotacja o hemolizie na wyniku nie jest rozpoznaniem. Niedokrwistość hemolityczna, czyli rozpad krwinek zachodzący w organizmie, to odrębny problem kliniczny, którego nie stwierdza się na podstawie stanu probówki. Jeżeli lekarz podejrzewa hemolizę wewnątrzustrojową, opiera się na objawach oraz celowanych badaniach, a nie na pojedynczej odrzuconej próbce.

Powtarzająca się hemoliza przy kolejnych pobraniach również najczęściej ma przyczynę techniczną (np. trudno dostępne żyły), ale warto ją zgłosić — punkt pobrań może zmienić technikę lub sprzęt.

Co zrobić, gdy laboratorium prosi o powtórne pobranie

1. Zapytaj, którego badania dotyczy problem — czasem część wyników z tego samego pobrania jest ważna.
2. Potwierdź, czy na powtórne pobranie trzeba przyjść na czczo — obowiązują te same zasady, co przy pierwszym badaniu; przypomina je checklista przygotowania do badania krwi.
3. Zadbaj o nawodnienie i przyjdź w zbliżonej porze dnia, żeby wyniki dało się porównywać.

Pełne zasady odrzucania próbek i porównywania kolejnych wyników — także przy skrzepie czy złej objętości materiału — opisujemy w artykule o ponownym pobraniu krwi.