Kwas foliowy: badanie stężenia, niedobór i zasady suplementacji

Kwas foliowy (folian, witamina B9) jest niezbędny do prawidłowego powstawania krwinek czerwonych, a w życiu płodowym — do rozwoju cewy nerwowej¹. Badanie jego stężenia we krwi wykonuje się przede wszystkim w diagnostyce anemii z powiększonymi krwinkami (megaloblastycznej) oraz przy podejrzeniu niedoboru. Wynik interpretuje się zwykle razem z witaminą B12, bo niedobory obu witamin dają podobny obraz morfologii.

Najważniejsze informacje

Kwas foliowy pochodzi z warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i mięsa; przy zbilansowanej diecie jego niedobór zdarza się rzadko¹.
Badanie wykonuje się na czczo, a preparatów kwasu foliowego nie należy przyjmować przed pobraniem¹.
Wszystkim kobietom w wieku rozrodczym zaleca się 400 µg kwasu foliowego dziennie jeszcze przed ciążą, ponieważ cewa nerwowa powstaje w jej pierwszych tygodniach².
Przy podejrzeniu niedoboru bada się jednocześnie foliany i witaminę B12 — duże dawki kwasu foliowego mogą poprawić obraz krwi mimo niedoboru B12 i opóźnić jego wykrycie³.
Zmniejszone stężenie jest wskazaniem do podawania preparatów — o dawce i czasie decyduje lekarz¹.

Kiedy bada się stężenie kwasu foliowego

Badanie zleca się osobom z niedokrwistością, zwłaszcza gdy krwinki czerwone mają zwiększoną objętość, oraz przy czynnikach ryzyka niedoboru: niedostatecznej diecie, przewlekłym nadużywaniu alkoholu, przyjmowaniu niektórych leków, w okresach zwiększonego zapotrzebowania — w ciąży i podczas karmienia piersią — a także u osób dializowanych¹.

Krew pobiera się z żyły, na czczo. Jeżeli przyjmujesz preparat z kwasem foliowym, nie bierz go przed pobraniem i zgłoś to przy zleceniu — inaczej wynik pokaże działanie suplementu, a nie zasoby organizmu¹. Ogólne zasady postępowania z preparatami przed pobraniem zbiera tekst o lekach i suplementach przed badaniem.

Niedobór kwasu foliowego — przyczyny i uzupełnianie

Niedobór upośledza powstawanie krwinek czerwonych, prowadzi do niedokrwistości megaloblastycznej i należy do głównych przyczyn podwyższonego stężenia homocysteiny. Zmniejszone stężenie jest wskazaniem do podawania preparatów z tą witaminą¹ — schemat ustala lekarz, a wsparciem jest dieta bogata w warzywa liściaste, owoce i produkty pełnoziarniste.

W okresie ciąży uzupełnienie zapasów ma szczególne znaczenie: dobrze udokumentowany jest związek niedoboru folianów z wadami cewy nerwowej, takimi jak rozszczep kręgosłupa, a suplementacja w okresie okołokoncepcyjnym i w pierwszych 12 tygodniach ciąży wyraźnie zmniejsza częstość tych wad².

Suplementacja kwasu foliowego — komu i ile

Rekomendacje obejmują wszystkie kobiety w wieku rozrodczym, niezależnie od tego, czy planują ciążę: zaleca się 400 µg kwasu foliowego dziennie, ponieważ cewa nerwowa powstaje w pierwszych 4 tygodniach po zapłodnieniu — często zanim kobieta dowie się o ciąży². Przy stosowaniu zalecanej dawki nie potwierdzono działań niekorzystnych, w tym maskowania niedoboru witaminy B12; zaleconych dawek nie należy jednak przekraczać².

Poza tym wskazaniem suplementację prowadzi się przy potwierdzonym niedoborze, na zlecenie lekarza — nie profilaktycznie, bez potwierdzonego wskazania.

Dlaczego kwas foliowy bada się razem z witaminą B12

Duże, farmakologiczne dawki kwasu foliowego mogą skorygować nieprawidłowości obrazu krwi wynikające z niedoboru witaminy B12 — anemia ustępuje, a niedobór B12 pozostaje niewykryty, podczas gdy jego powikłania neurologiczne mogą postępować³. W praktyce oznacza to dwie zasady: przy podejrzeniu niedoboru oznacza się obie witaminy jednocześnie, a samodzielne przyjmowanie dużych dawek folianów przy objawach takich jak drętwienia czy zaburzenia czucia opóźnia właściwą diagnozę. Wynik kwasu foliowego lekarz zestawia z morfologią i pozostałymi badaniami — jego miejsce w całej diagnostyce niedokrwistości porządkuje artykuł o anemii.