Badania na infekcje przed ciążą: co warto sprawdzić

Badania na infekcje przed ciążą dobiera się do historii szczepień, wcześniejszych wyników i ryzyka zakażenia. Nie każda osoba potrzebuje całego panelu określanego jako TORCH. Przed rozpoczęciem starań często ważniejsze jest sprawdzenie dokumentacji szczepień i zaplanowanie brakujących szczepień, ponieważ części z nich nie można podać w ciąży.

Najważniejsze informacje

• Przed ciążą sprawdź, czy masz udokumentowane szczepienia przeciw różyczce, ospie wietrznej i WZW typu B; GIS wymienia również odrę, świnkę i grypę¹.
• Szczepionek żywych, między innymi przeciw różyczce i ospie wietrznej, nie podaje się w ciąży¹.
• Testy w kierunku HIV i HCV można omówić jeszcze przed poczęciem, zwłaszcza gdy nie były wcześniej wykonywane lub wystąpiła możliwość zakażenia³.
• HBsAg, HIV, HCV, VDRL i część innych badań należą również do opieki po potwierdzeniu ciąży. Wynik sprzed wielu miesięcy nie zawsze zastąpi badanie wykonane we właściwym terminie.
• Przeciwciała IgG i IgM odpowiadają na różne pytania. Nie należy interpretować ich wyłącznie jako „wyniku dodatniego” albo „ujemnego”.
• Nieprawidłowy lub niejednoznaczny wynik trzeba omówić z lekarzem przed wyciągnięciem wniosków o świeżym zakażeniu.

Jakie badania na infekcje wykonać przed ciążą

Zakres badań zależy od wywiadu. Lekarz bierze pod uwagę przebyte choroby, szczepienia, wcześniejsze wyniki, pracę i podróże, kontakt ze zwierzętami, zabiegi medyczne, nowe kontakty seksualne oraz choroby partnera. Ogólną listę badań i przygotowań porządkuje artykuł badania przed ciążą.

Infekcja lub odporność	Co sprawdza się przed ciążą	Ważne zastrzeżenie
Różyczka	dokumentację szczepień; w wybranych sytuacjach lekarz może zlecić przeciwciała	brak udokumentowanej ochrony pozwala zaplanować szczepienie przed ciążą
Ospa wietrzna	historię choroby i szczepień; ewentualne badanie odporności zależy od wywiadu	szczepionka jest żywa i nie jest podawana w ciąży
WZW typu B	szczepienia, a przy wskazaniach HBsAg lub inne markery HBV	pojedynczy marker nie opisuje całej sytuacji i może wymagać uzupełnienia badań
HIV	test przesiewowy, zwłaszcza jeśli nie był wykonywany lub wystąpiła możliwość zakażenia	badanie jest powtarzane w opiece nad ciążą zgodnie ze standardem
HCV	przeciwciała anty-HCV; przy wyniku reaktywnym potrzebna jest dalsza diagnostyka	dodatni test przesiewowy nie przesądza sam o aktywnym zakażeniu
Kiła	badanie serologiczne przy ryzyku lub w ramach opieki po potwierdzeniu ciąży	standard opieki nad ciężarną przewiduje badanie VDRL
Toksoplazmoza	decyzję o oznaczeniu przeciwciał podejmuje się z uwzględnieniem wcześniejszych wyników	interpretacja IgG i IgM może wymagać badań uzupełniających

Różyczka i ospa wietrzna — odporność czy badanie krwi

Przed ciążą najpierw sprawdza się wiarygodną dokumentację szczepień. GIS zaleca upewnienie się, że kobieta planująca ciążę otrzymała szczepienia przeciw odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej. Jeśli szczepienia nie zostały wykonane, trzeba poinformować lekarza¹.

Badanie przeciwciał nie jest automatycznie konieczne u każdej prawidłowo zaszczepionej osoby. Może być przydatne, gdy dokumentacji brakuje, historia choroby jest niepewna albo lekarz potrzebuje potwierdzenia odporności. Dalsze postępowanie zależy od wyniku i rodzaju szczepionki. Po szczepieniu żywym termin rozpoczęcia starań należy ustalić z lekarzem.

HIV, HCV i WZW typu B przed ciążą

Wiedza o zakażeniu przed poczęciem pozwala wcześniej zaplanować leczenie i opiekę. Pacjent.gov.pl zaleca osobom planującym ciążę rozważenie badań w kierunku HIV oraz HCV³. Badanie anty-HCV jest testem przesiewowym: wynik reaktywny wymaga potwierdzenia, czy wirus jest obecny we krwi.

W przypadku HBV różne badania odpowiadają na różne pytania. HBsAg może wskazywać na aktualne zakażenie, a przeciwciała anty-HBs są wykorzystywane do oceny odpowiedzi odpornościowej. Nie należy zamawiać obu oznaczeń przypadkowo ani interpretować ich zamiennie. Lekarz dobiera markery do historii szczepień, wcześniejszych wyników i ryzyka.

Toksoplazmoza przed ciążą — czy badanie jest obowiązkowe

Badanie w kierunku toksoplazmozy przed ciążą nie jest jednym obowiązkowym testem dla każdej osoby. Oznaczenia IgG i IgM mogą pomóc ustalić, czy doszło wcześniej do kontaktu z pasożytem i czy wynik wymaga wyjaśnienia. Samo dodatnie IgM nie wystarcza jednak do rozpoznania świeżego zakażenia.

Standard opieki okołoporodowej przewiduje badanie w kierunku toksoplazmozy na początku ciąży, jeżeli nie ma wyniku potwierdzającego wcześniejsze badanie, a u osób z wynikiem ujemnym także dalszą kontrolę w terminie określonym przez standard². Z tego powodu wynik wykonany przed poczęciem należy zachować i pokazać osobie prowadzącej ciążę.

Czy warto wykonać panel TORCH

Nazwa TORCH obejmuje grupę zakażeń, które mogą mieć znaczenie w ciąży, ale zakres komercyjnych paneli nie jest jednolity. Jeden pakiet może zawierać różyczkę, toksoplazmozę i cytomegalię, a inny również opryszczkę lub dodatkowe patogeny. Większa liczba oznaczeń nie oznacza automatycznie lepszej profilaktyki. Także białko C-reaktywne (CRP) nie wykrywa konkretnego drobnoustroju i nie zastępuje badań dobranych do ryzyka zakażenia.

Problemem jest także interpretacja. Dodatnie IgG często świadczy o przebytym kontakcie lub odporności, natomiast IgM może utrzymywać się przez dłuższy czas albo dawać wynik nieswoisty. Niejasny rezultat potrafi prowadzić do kolejnych badań, mimo że nie potwierdza aktualnego zagrożenia. Dlatego każde oznaczenie powinno odpowiadać konkretnemu pytaniu klinicznemu.

Badania przed ciążą a badania po dodatnim teście

Po potwierdzeniu ciąży lekarz lub położna zleca badania zgodnie z aktualnym standardem. We wczesnej ciąży obejmują one między innymi VDRL, HIV, HCV, badania związane z HBV oraz toksoplazmozę w sytuacji określonej w standardzie².

Nie warto wykonywać całego zestawu wiele miesięcy wcześniej wyłącznie po to, aby „mieć go z głowy”. Część testów trzeba powtórzyć, ponieważ od poprzedniego pobrania mogło dojść do zakażenia albo wynik musi pochodzić z określonego etapu ciąży.

Co zrobić z nieprawidłowym wynikiem

Nieprawidłowy wynik testu przesiewowego zwykle wymaga potwierdzenia inną metodą lub zestawienia z dodatkowymi markerami. Nie odraczaj ani nie rozpoczynaj starań wyłącznie na podstawie samodzielnej interpretacji przeciwciał. Skontaktuj się z lekarzem, który oceni datę pobrania, objawy, szczepienia, możliwy czas ekspozycji i komplet wyników.

Jeżeli w czasie ciąży dojdzie do kontaktu z osobą chorą na różyczkę, GIS zaleca niezwłoczny kontakt z lekarzem¹. Pilnej konsultacji wymagają również gorączka z wysypką, żółtaczka albo inne ostre objawy zakażenia u ciężarnej.